Slingerbaene en gewoonterecht

Weeromme naor Correspondentie
Weeromme naor Stellingwarfs
Home


Slingerbaene en gewoonterecht

2004-04-11 Slingerbaene en gewoonterecht...

Dag Henk,
Veur wat, heurt wat:

Van je vraogeliesien uut de laeste Ovend he'k hier-en-daor es wat naovraoge daon.
De meerste woorden ken ik (kennen we) niet, mar van drie woorden he'k misschien wel een ankneupingspunt veur je:

Pleegsman:
Heurd thuus in et riegeltien: Pleegoolden, pleegmoeke, pleegvader, pleegzuster.
Neffens een zuster van mi'j die in de verpleging warkt het, wodde et wel bruukt as:
De man die mi'j verpleegde (doe'k ziek was) was mien pleegsman (gien femilie).


Slingerbaene:
A. Een cycloïde uut de meetkunde.
Dit liekt op de meetkundige baene van bevobbeld een ventiel uut et fietsviel aj' fietsen (twie halve cirkels op een tiedbalke).
Aj' een starre buis an de boverkaante vaasteholen en dan licht henne-weer-denne gaon laoten dan beschrieft et vlak waor die buis langes gaot, precies een pat van een cirkel mit de straol lieke laank as de buis. Aj' datzelde mit een slop touw doen dan is dat platte vlak gien stok cirkel mar een cycloïde. Antrekkingkracht, gewicht van et touw ezv. beïnvloeden de loop.
B. In de waorzeggeri'je wodt d'r wel es mit een kegeltien an een touwgien boven een zeerstee slingerd. An de uutslag (slinger) (cirkel in et platte vlak) wodt dan (de eernst van) de ziekte bepaold.
Ditzelde slingertien wodt (now nog!) ok wel bruukt bi'j voegelliefhebbers. Deur dat slingertien boven een voegeltien (bevobbeld een parkiete) te holen kuj' vernemen of et een mannegien of een wiefien betreft.


Winterhokke:
Komt veur op een boerkeri'je mit wat kleinvee, vnl. kiepen. Bi'j oons thuus hadden de kiepen en de varkens een zoemer- en een winterhokke. Peerden of pony's misschien ok wel. Et zoemerhokke was (vaeks) een hiel ienvooldig hokkien mit een uutloop (nl: ren) argens in een verleuren hoeke van de tuun. Winters gong dit vee dan in een hokke wat an de stal vaaste zat (vanwege de koeiewaarmte).

***

Gewoonterecht:
Op disse Paoskezundag wa'k ok nog es wat oolde 'aemelties' an et deursnuuien en kwam ok weer dat vermaldi'jde 'gewoonterecht' tegen in oonze korrespondeensie over de tael in de rechtspraoke. Et blift mi'j wat intrigeren en ik hope veur jow (jim/oons) daj' geliek hebben/kriegen mit et ofdwingen(?) deur dat gewoonterecht mar ik geve daor toch niet al te vule veur. 'k  Bin d'r nog es indeuken mar de hieltied bliekt weer dat et gewoonterecht zoas dat (te) vaeke bruukt wodt, niet bestaot. Et gewoonterecht kent bev. ok gien saanksie! Haost altied gaot et in dat soorte van gevallen om een 'Bestendig Gebruikelijk Beding (BGB)'. As ik de hieltied over een tippe van jow mooi anlegde tuun lope dan kan ik daor - ok nao dattig jaor - niet een recht op ofdwingen deur et gewoonterecht. Dat is dan gewoon zoe'n BGB en die kan gewoon ontbunnen (of bestendigd) wodden. Gewoonterecht kuj' eins allienig mar bruken bi'j et - veur et eerst - formaliseren (vaasteleggen) van een al langer bestaonde gewoonte. Awwe al hiel laank wat doen waor as gien riegel veur is en d'r komt dan een geding over, dan kuj' een beroep doen op dat gewoonterecht. Mar over de spraoke in bev. de rechtbaank bestaon wel riegels (de laanstael, de tael van de rechter, et Fries, ezv.). Oons Stellingwarfs onder diel drieje valen laoten is vule meer een poletieke kwestie as een of te dwingen recht. Naost de beschreven riegels waor aj' beslist an voldoen moeten kuj' vanzels wel zoveul (poletieke) veurs (of tegens) andregen dat ze (et bestuur dat d'r overgiet) d'r niet (meer) omhenne kan. Gewoonterecht? Vergeet et mar! Of...

mvg
Piet Bult, 11-04-2004