Naor Dagboekien
Veurige weke 2004 … 2005 Ankem weke
Weke 53 (27/12-2/1.2005) (laeste weke van 2004):
Vandaege was een dag om een betien te bekommen van alle drokte van de laeste weken, en dat hewwe dan ok daon. Toch ok kalman weer wat begonnen mit wat draoties op te pakken. De eerste alweer hulpen om et administraosie jaor of te sluten. Veerder een betien an et Hooglied ommepuzeld en tussendeur nog mooi wat euliebollen behaffeld vanzels. Dat Hooglied (an now toe trouwes et mooiste om te doen) bin ‘k now ok haost klaor mit en dan wi’k eins even een ienvooldig klein boekien anpakken. Mar es kieken…
D’r druppelen ok al wat reakties (van ‘oei, oei’ tot an ‘een dikke plus veur jezels’) binnen op mien plussen en minnen. Daank veur die reakties…
En ik moet ok neudig es weer deur de kraanten van de laeste daegen. Ankem donderdag toch nog mar es weer te Wiespraoten, liekt mi’j. Mar es heuren wat d’r de veurige keer fout gaon is.
Vandaege wa’k ok nog even onderweg naor Roden en heurde een vassien op ‘e autoradio van een Billy of zo. In de baarm he’k et meerste vlogge even opschreven. Et gong ongeveer zo:
Een klein joongien leup in de tuun
Hi'j vul en dee zien hatte zeer
En doe hi'j laeter naor de wolken keek
Begon hi'j zachies te goelen
En zee: heitie, waorom bi'j' vot gaon?
Roep me heitie, want ik vuul mi'j niet goed
Roep me heitie, want ik wil mit je praoten
Roep me heitie, help me hier deur henne
Doe beug hi'j zien heufd en hi'j bidde:
Roep mi'j, heit.
Et kleine joongien wodde een man
Vun een maegien en trouwde mit heur
Tegere kregen zi'j ok een poppien
En doe hi'j in die kleine ogies keek
Doe et poppien goelde
Zweerde hi'j: ie zullen nooit allienig wezen.
Roep je heit mar, aj' je ienzem vulen
Roep je heit mar, dan praot ik wat tegen jow
Roep je heit mar, dan help ik je d'r deur
En doe beug hi'j om te bidden
Roep mi'j heit.
Een leven is kommen en gaon
Een poppien wodde een man
Hi'j staot allienig in de wereld
En doe hi'j es naor boven keek
Begon hi'j weer te goelen
En zee: heit, ik misse je zo.
Roep me heitie, want ik vuul mi'j niet goed
Roep me heitie, want ik wil mit je praoten
Roep me heitie, help me hier deur henne
Doe beug hi'j zien heufd en hi'j bidde:
Roep mi'j, heit.
Et vassien was in ’t Engels mar leek mi’j hatstikke mooi toe om d’r nog es wat in ’t Stellingwarfs van te maeken (now ja, dit liekt d’r ok al aorig op, toch?). Zol d’r ok iene wezen die de hiele (Engelse) tekst en de meziek veur mi’j het?
Zaoterdag (1/1-2005) (ni’jjaorsdag):
Veur alle lezers eerst mar de beste weensken veur dit ni’je jaor:
gezondhied, liefde, een betien gelok, een protte wille en lees- en
schriefplezier.
Tot roem twaelf ure hewwe vannacht gezellig mit oons beidend thuus
west. Van negen tot krap twaelf ure hewwe oonze aendejaors rituelen
(spannend!) uutvoerd. Doe et ni’je jaor nog mar krek begonnen was biwwe
even te ni’jjaorofwinnen west op ‘e buurt. Rond drie ure lagen we op
bedde en vandemorgen om een uur of achte wodde et vee al weer roer.
In mien schrieveri’je hiere hool ik d’r niet zo van om de hieltied
meensken mit naeme en toename te numen, mar een inkelde keer moet et
kunnen. Mit (toch wel) de beste weensken veur iederiene die mi’j nao an
’t hatte liggen wi’k an ’t begin van ’t ni’je jaor es wat plussen (+) en minnen (-) over meensken en gebeurtenissen van ’t oflopen jaor:
A’k iene vergete dan kriegt die op veurhaand een (+).
Anne Bult:
Mien breur is drok doende om zien ‘memoires’ te schrieven (+). An de haand van die schrieveri’je wodt de veurige ieuw in de Stellingwarven ok hiel aorig beschreven (+).
Misschien het et nog wel es nut om zien schrieveri’je ok een betien
naor mien haand te zetten en in ’t Stellingwarfs uut te brengen.
Britt Heck:
Een schat van meid in oons pergramme Wiespraoten mar ze zol d’r best
wel es wat meer Stellingwarver woordties deursmieten meugen (+).
Chris Bergher:
Mien typograaf uut Amsterdam die de hieltied van al mien drok wark mooi drokwark maekt (+).
Frank de Vries:
Goeie wien hoeft gien kraanze. Frank is mien steun en toeverlaot in et biebelvertaelprojekt (+).
Tegere mit Henk de Vries is Frank ok al weer een hiel schoft drok mit Huus & Hiem veur de lekaole radio RWC en Odrie (+).
Harmen Houtman:
Harmen het veurig jaor veur et eerst een ‘Lieties-schrief-kursus’ geven veur de Schrieversronte (+). Dat was een goeie zet (+). Een man (m/v) of negen hebben d’r hiel wat van opsteuken.
Henk Bloemhoff:
Het mooi op ‘e tied (mei 2004) zien dikke woordeboek even (veur oons?) ofmaekt (+). Kuwwe daor temeenste ok de goeie spelling en veurkeurwoorden uut haelen o.e. bi’j et biebelvertaelprojekt (+).
Ik vien et wel es vervelend dat hi’j bevobbeld in de Ovend (Oonze tael, oonze zorg) altied de naeme van de angever d’r bi’jzet (+/-).
Et zal wetenschoppelik wel neudig wezen mar et weerhoolt mi’j d’r wel
es van om wat meer woorden (of aandere dinkies die et woordeboek
angaon) an te leveren want mien naeme hoeft niet de hieltied in de
Ovend.
Bi’j toeval ston d’r een dag-of-wat leden een stokkien in de kraante
dat et SONT toch nog bestaot mar daor heur ie toch eins nooit wat van (-).
Henk de Vries:
Ik heb d’r nog niet van heurd dat Henk en de Schrieversronte et oflopen jaor (weer) wat noar mekeer toe gruuid binnen (-).
Eerder et omgekeerde, geleuf ik. Toch jammer van zoe’n starke
komminaosie. Henk het toch een goeie twintig jaor een protte en goed
wark daon he’k vaeke heurd. Een (+) veur Henk en (-) veur de sSr want daor ligt de balle he’k begrepen.
Tegere mit Frank hoolt Henk him now drok doende mit Huus & Hiem veur de radio (+) RWC/Odrie.
Hi’j hoolt him ok drok doende mit et lede(donateurs)winnen veur RWC (+) en een klup liefhebbers van de trekzak (+).
Jan Hofstee:
Nog zoe’n aorige Wiespraoter in oons radiopergramme en hi’j staot haost alle keren as eerste veur de deure (+).
Jan Meijer:
De webmaster van Johan Veenstra wodt neffens mi’j nog al wat onderwardeerd. Van heuren-zeggen verdient hi’j aorig beter (+). A’k in Johan zien dagboekien op 23 december leze: "… en
doe he’k een kastbrood bi’j mien webmaster an de deurklinke hongen. …
Ik hope dat hi’j et ding vunnen het en dat et niet steulen is of dat
een hond d’r mit an de hael gaon is." dan geft dat toch niet hoge op van een man die alle daegen van ’t jaor veur je klaor staot want dan hang ie niet even een ding an de klinke,
ezv. En neffens wa’k wel es heurd hebbe is Jan ok nog es de man die et
opni’j op ‘e pennen (CD) zetten van de Stiekelstokkies initieerd het (+).
Et komputertien - mit alles wat daor omhenne komt te kieken - van de
bekende Stellingwarver schriever zol al laank in ’t grofvuil legen
hebben as disse Jan d’r niet west was, bin ‘k bange. Nog een (+) veur Jan en nog een dikke (-) veur Johan.
Jannes Westerhof:
Nog een aorige Wiespraoter in oons radiopergramme (+) mit vaeke ‘echt’ wiespraot. Och, wat wet die man een protte.
Johan Veenstra:
In et begin van mien vingeroefenings veur et biebelvertaelen het Johan
mi’j wel es wat op streek hulpen mit et kiezen van wat goeie woorden (+).
De laeste maonden mail of vraog ik him haost nooit meer es wat omreden
hi’j de gewoonte het om zovule meugelik alles mit naeme en toenaeme in
zien i-dagboek daele te plaanten (-) en daor hool ik niet zo van.
In mien overdaenkings bi’j Jan Meijer he’k Johan al een dikke (-)
beloofd veur zien ommegaank mit (een veur him) zoe’n belangriek man. Ik
bin bange dat Johan nooit weer een stokkien in zien i-dagboekien zetten
kunnen zol zonder hulpe van Jan.
Johan het op zien webstee ok "Verwiezings naor aandere interessaante thuusbladzieden". Daor heurt mien webstegien bliekber (nog) niet bi’j (-).
Joukje Postma – Van Roeden:
Joukje het van ’t zoemer ok de hieltied mit west te Wiespraoten (+).
Et winterschoft wodde et heur wat te geveerlik om bi’j de weg te wezen
en dat mag best op zoe’n mooie leeftied. Een peer maond leden het ze in
eigen beheer (+) een bundeltien uutgeven "Herfst / Haast" (+). Jammer dat d’r nog al wat mis gaon is mit et Stellingwarfs (-).
Karst Berkenbosch:
Disse bekende Stellingwarver droktemaeker kriegt van mi’j een (+)
omreden hi’j op allerhaande menieren (kraante, radio, theater, e.z.v.)
drok in de weer is mit et Stellingwarfs. Veur van ’t jaor is Karst o.e.
ok drok doende mit een ‘Berkoper Revue’ (+).
Een hiele dikke (-) veur zien webstee. Die wodt mar komzelden anpast en d’r is nooit gien ni’js en d’r staot nooit wat in de agende van Karst (-). Dat d’r ok nog es gien woord Stellingwarfs op staot is misschien nog wel et slimste van allemaole (-). En dan is ’t vanzels ok niet verwonderlik dat hier ok hielendal gien linkies ‘naor aandere interessaante thuusbladzieden’ te vienen binnen (-).
Over Karst zien bruken van et Stellingwarfs in zien Klunderen (LC) bin ‘k nog minder te spreken (-)
mar daor he’k al genoeg over zegd en (hier) schreven. Et ienige verweer
da’k van him heurd hebbe is dat hi’j zien stokkies altied even deur een
kollega naokieken laot en da’s een (+) vanzels en veur die naokieker een (-).
Liwwadder Kraante:
Ik wil best nog wel geleuven dat disse kraante heur best dot (+) mar et liekt d’r nog niet op as ze mit oons Stellingwarfs in de weer binnen (-).
Van mi’jzels weet ik dat ze et geve Stellingwarfs (soms) verbasteren
naor ongeef Stellingwarfs en wat ze Johan Veenstra laestdaegs onder
zien kastboom zeggen leuten, daor lussen de honnen gien brood van (-).
Otto de Vent:
De man van: "Hoe ik mit kraante en mit schere et Stellingwarfs bewere." (+).
Jammer dat Otto de laeste jaoren niet wat meer ‘drive’ het om d’r nog es verschrikkelik tegenan te gaon (-).
Ik zol wat graeg es een posien mit ‘m optrekken as de ‘frustreerden’
tegen de ‘gevestigde orde’ zoas hi’j dat een weekmennig leden nog es zo
mooi veur de radio zegd het (+).
Perveensie Fryslân:
De perveensie hoolt et nog even vol om et Stellingwarfs wat an te vieteren (+) veur wat de centeraosie angaot. Op zien meenst tot an 2006 krigt de Schrieversronte een strukturele subsidie van 43.970 euro (+) en 52.106 euro (+) veur et Taelonderzuuk (TOS-projekt). Ze hebben heur ok al positief over oons biebelvertaelprojekt uutlaoten (+).
Pieter Jonker:
Dat Pieter drok, drok, drok is mit et vertaelen van VVV-folderties, is dan misschien op himzels niet verkeerd (+)
mar as dat dan zo te koste gaot van bestaond wark en de bestaonde leden
van de klup him daordeur wat deur de vingers glippen is dat een minne
zet (-).
Dat de Schrieversronte niks mit oons biebelvertaelen te maeken hebben wil, reken ik him persoonlik slim toe (-).
Radio Weststellingerf Centraal:
Een slim enthousiaste klup van radio-maekers (+)
mar ok hier gelt dat ‘vri’jwillig’ niet etzelde is as ‘vri’j blievend’.
Ze hebben oons as Wiespraoters et oflopen jaor twie keer veur de dichte
deure staon laoten (-).
Roely Bakker:
Een hatstikke aorige lachebek daor ‘k altied een beroep op doen kan (+)
a’k es een keer een mannegien (m/v) tekot kom veur oons Wiespraoten. Ok
op ‘e schostienmaantel en bi’j allerhaande kursussen kom ik heur ok de
hieltied as een enthousiast ‘schrieverke’ tegen (+).
Stellingwarver Biebel:
Dawwe veurig jaor uut aende zet binnen mit de Stellingwarver Biebel is vanzels een dikke (+).
Et is oons trouwes ok al bleken dat niet iederiene daor zo over daenkt.
D’r bin veurig jaor drie proefboekies uutgeven mit vuuf biebelboeken
(juni: Genesis; september: Ester, Judit en Ruth; december: Lucas). D’r
liggen roegweg nog een stok of zeuven, achte klaor, dat we liggen aorig
op schema om rond juni 2009 mit een mooie, mar bovenal ok een goeie
Stellingwarver Biebel te kommen. Hier heurt ok nog een (+) bi’j veur Frank, iene (+) veur de stokmennig donateurs, iene (+) veur Willem, iene (+) veur de kesteelheer van Blesdieke en iene (+) veur Burgemeester Heite. Een hiele dikke (-) veur de Stellingwarver Schrieversronte want daor had et projekt vanzels thuusheurd.
Stellingwarver Schrieversronte:
Dat de Schrieversronte niet mit doen wil an de Stellingwarver Biebel moe’n ze hier bekopen mit een hiele dikke (-).
Dat de Schrieversronte (krek as Johan Veenstra) onderscheid maekt naor
wat webstegies ze een linkien op heur eigen webstee zet is op himzels
niet vremd mar dat d’r niet een hiel klein hoekien weglegd is veur et
webstegien van disse droktemaeker is vanzels ok een dikke (-).
Anvieteren van et gebruuk van oons Stellingwarfs hebben ze mien ik toch
hoge in ’t vaandel staon en dan is et toch wel et meenste waj’ doen
kunnen om een linkien te maeken naor zo vule meugelik webstegies waor
daegeliks wel wat in ’t Stellingwarfs gebeurt, zoj’ zeggen (-).
Zuwwe es kieken wat d’r et kommende jaor betert…?
Vri’jdag (31/12) (ooldejaorsdag):
Vandaege de laeste punties nog even op de ‘i’ zet. Elektrisch nog
even deur ’t hiele laand west van Franeker tot Maastricht. Veur de rest
van de dag nog wat rommel om huus henne opruumd en euliebollen bakt
vanzels. Een kleine honderd. Doe’k klaor was mit bakken weren d’r al
mooi wat euliebollen minder as da’k maekt hadde.
Tussendeur he’k an et ni’jjaorsbericht warkt dat eerst et
aendejaorsbericht wodden zol. Wat plussen en minnen over meensken en
dinkies die mi’j et veurig jaor zo now en dan wat doende holen hebben.
Donderdag (30/12):
Vandemorgen al vroeg onderweg naor Ermelo en Harderwiek. De hiele dag
drok doende west en laete thuus en al weer doodmu. Nog even mit et
maegien op ‘e baank en dan mar weer op bedde. Morgen ok nog weer drok.
Woensdag (29/12):
Vandemorgen al vroeg onderweg naor Enschede. De hiele dag drok
doende west en now krek thuus en eins nargens gien nocht meer an. Op ‘e
baank daeleploft zie ik nog krek in de kraante (NOS) dat et
biebelprojekt ok nog es nuumd wodt in et jaoroverzicht. Dan valen mi’j
de ogen dichte, zet ik de wekker weer scharp veur morgenvroeg en
slaopkuier naor boven. ‘k Kroep aachter et breiden broekien. Morgen al
weer op ‘e tied vot, naor de Veluwe…
Deensdag (28/12):
Die hoge vloedgolven bin hatstikke slim vanzels. D’r schient trouwes
een systeem te wezen dat waorschouwt veur dit soort gevallen. In de
kraante (LC) las ik dat ze toch mar gien alarm deurgeven hadden an et
gewone volk omreden dat wel es te koste gaon kon van et toerisme op dat
stuit daor in de regio. Now vraog ik jow… En even veerder in diezelde
kraante et bericht dat zoe’n ramp hier in Nederlaand eins niet meugelik
is. Die hewwe ok al es vaeker heurd.
Niet dawwe now drekt bange wodden binnen mar vandemorgen onder et morgenbrochien zatten we oons of te vraogen wat die ‘aardkorst’ now eins veursteld. Vanmiddag even naor de biebeltheek west en wat bleek: Die koste is gemiddeld op et vaaste laand zoe’n dattig tot vuuftig kilemeter dikke en onder de grote zeeën zoe’n vuuf kilemeter en bestaot meerstal uut hiel hadde stienlaogen zoas basalt en zoks.
Vanaovend nog een storing had in Sneek en morgen wi’k even naor Tukkerlaand. Dan kan ‘k onderweg in de auto mooi es even wat bi’j mekeer dromen veur een ‘aende jaor bericht’. Een betien plussen en minnen over de dingen en de meensken die mi’j et oflopen jaor ‘welgevallen’ binnen of krek niet.
De laeste weke van dit kelinderjaor is begonnen. Aj’’t vandeweke nog verdienen moeten dan bej’ te laete zee de man. Verdienen of niet mar d’r moet vandeweke nog aorig wat gebeuren. En toch he’k even tied vunnen om de kraante (LC) deur. Daor vun ik et mooiste woord van België: Goesting. Ik had d’r nog nooit van heurd mar et staot wel in mien woordeboekien: trek, zin, lust of zoks zol et wezen. Dat een vrouw is (hiel soms, hiel) willig en dan zol een man goesting hebben kunnen. Aj’t zo bekieken dan vien ik et ok wel een mooi woord.
Vandemiddag bin 'k naor de biebeltheek west. Et ‘Bonifaciusjaor’ is haost oflopen en onder et morgenbrochien zatten we oons nog es of te vraogen hoe et ok mar weer krek zat mit die beste man. Dat zodoende mos ik dat even naokieken.
Bonifatius was een heilige die in 674 as Wynfrith geboren is in Wessex in Engelaand en ommekommen (om et leven brocht) is bi'j Dokkum op 5 juni 754. Disse belangriekste Angelsaksische zendeling en karke-orgenisator van de vroege Europese middelieuwen gruuide op in et benedictijneklooster van Exeter en Nursling in Engelaand. As lerer an de kloosterschoele van Nursling schreef hi'j traktaten over de grammatika en de metriek en ok een stellegien gedichten. Rond zien veertigste jaor besleut hi'j om pelgrim te wodden. In 716 kwam hi'j over et waeter naor Dorestad (vlak bi'j Wijk bij Duurstede) toe. Disse eerste zendingsreize (naor de Friezen) wodde een grote mislokking deur de polletieke omstanigheden. Et geval wol dat keuning Radboud krek de Franken uut oonze streek verdreven had deur Karel Martel bi'j Keulen te verslaon. In 718 gong Wynfrith naor Rome toe mit anbevelingsbrieven van de bisschop van Winchester. Paus Gregorius II wees him Thüringen an as zien zendingsterrein. Nao de dood van Radboud (in 719) vertrok Bonifatius veur de twiede keer naor Frieslaand en warkte een peer jaor mit Willibrord op, in Utrecht. In 722 wijdde paus Gregorius II him tot missiebisschop van et Duutslaand an de oostkaante van de Rijn, wiels Karel Martel him op veurzeggen van de paus zien bescharming toezegde veur al de gebieden die deur de Franken veroverd weren. In Hessen en Thüringen haelde hi'j een protte Germanen tot et christendom over. Een bekende gebeurtenis uut die tied was et vellen van een an Donar wijde ekkelboom in Fritzlar, bi'j Kassel. In 732 benuumde paus Gregorius III him tot aartsbisschop.
Tot zien veurnaemste wark beschouwde Bonifatius et zendingswark onder de Saksen en de Friezen. Hi'j leut daortoe ok een peer vrouwluden uut zien eigen laand overkommen, van wie Lioba de meerst bekende is. Niks minder groot is zien betekenisse veur de (re)organisaosie en unifikaosie van de karke in West-Europe. Bonifatius hul in een protte opzichten zien zelsstanigens, liekewel tegenover de paus (die hi'j as et waore zien plannen in de penne gaf) as tegenover de Frankische hofmeiers en keuningen. Een hoogtepunt in zien leven was zien karkelike resteraosiewark in et Frankische riek an weerskaanten van de Rijn nao de dood van Karel Martel in 741, op verzuuk van Karel zien zeunen en opvolgers, Karloman en Pippijn. Et Concilium Germanicum van 743 (de eerste van een hiele riegel Frankische hervormingssynoden) erkende Bonifatius as aartsbisschop en gezaant van Petrus. Toch kreeg hi'j een protte tegenwarking bi'j de instelling van ni'je bisdommen en bi'j bisschopbenumings. Ok kreeg hi'j niet Keulen as aartsbisschoppelike residaensie, mar wodde him et bisdom Mainz, dat eerst in 751 tot metropolitaanzetel verheven wodde, as zetel toewezen.
Twie jaor laeter ondernam hi'j nog es een keer een zendingsreize naor Frieslaand. Now naor et noorden dat nao de Slag an de Boorne in 734 onder Frankische macht kommen was. Vlak bi'j Dokkum wodde hi'j mit roem 50 van zien mitreizigers deur de heidense Friezen vermoord. Zien lichem wodde in de Sint-Salvatorkarke van Utrecht bi'jzet en laeter overbrocht naor et klooster van Fulda, dat mit deur zien toedoen in 744 sticht was. In Dokkum wodde in 1962 een standbield veur him daelezet. De betekenis van Bonifatius veur de follementen van de christelike karke en veur de gruui naor kulturele ienheid van hiel West-Europe bi'j de overgaank van de ooldhied naor de middelieuwen kan moeilik overschat wodden.
Bonifatius wodt vaeke ofbield as bisschop mit een evangelieboek, waor een zwaord dwas deur henne stikt (mit dat boek zol hi'j himzels tegen et waopen beschaarmd hebben). Mit zien staf leut hi'j een bron uut de grond ontspringen. As feestdag veur Bonifacius is 5 juni keuzen.
Wat van zien wark:
Opera Omnia, uutgeven deur J.A. Giles (2 dielen. in 1844).
Brieven: M. Tangl, Mon. Germ. hist., Ep. sel. I.
Gedichten: Mon. Germ. Poetae Lat. I, 1–19.
Preken: I. Onings, De preken van St. Bonifatius 1938; (de authenticiteit van disse preken is liekewel omstreden).