Biebelse tiedbalke

Weeromme naor Essays
Weeromme naor Stellingwarfs
Home


De Biebel in een tiedbalke

Vanof de tied veur oonze jaortelling van ong. 17e veur t/m 25e ieuw nao oonze jaortelling:

De 16e ieuw wodt meerstal beschouwd as de tied van de aartsvaders: Abraham, Isaak en Jakob. Abraham, leider van een nomaden stamme, migreerde vanuut Mesopotamië naor Kanaän, et gebied an de westkaante van de Jordaan. Hi'j anbad een god die men doe de 'God van Abraham' nuumde; de bi'jbeheurende kultus wodt soms as de oorsprong van et jodendom zien. Hongersnood dwong et volk om veerder te trekken naor Iegypte, waor et na verloop van tied tot slaverni'je dwongen wodde.

14e ieuw Slaverni'je in Iegypte, geboorte van Mozes, opstand, uuttocht uit Iegypte (ong. 1300). Naotied beschreven in de eerste vuuf biebelboeken.

ong. 1260 Begin van de intocht in Kanaän, onder leiding van Jozua. De Israëlieten troffen daor een beheurlik ontwikkelde saemenleving an, veur een pat nog levend in de broonstied, mit stadstaoties en een eigen alfabetisch schrift. Kennelik wodde disse beschaeving as bedriegend erveren en mos ze hadhaandig onderwurpen wodden.

ong. 1100 Gideon, belangrieke rechter. De rechters weren leiders in disse periode zonder centraol gezag; ze traden naor veuren as naoburige stammen versleugen wodden mossen. Sommigen deden ok an rechtspraoke.

ong. 1040 - 1000 tied van Samuël, de laetste rechter, en Saul, de eerste keuning
10e ieuw bluuitied uut de geschiedenis van Israël, nooit was et riek zo groot. Tied van David, de onbetwiste held van et Oolde Testement, en zien zeune Salomo, symbool veur riekdom en wieshied. Hun beider bestaon is trouwes nargens aanders op schrift steld, en is et onder deskundigen omstreden as d'r in de 10e ieuw warkelik een onopdield riek bestaon het.

ong. 1000 - 960 keuningschop van David. Jeruzalem wodt heufdstad van et deur veroverings gruuide Israëlitische riek.

ong. 964 - 926 keuningschop Salomo; bouw eerste tempel (1 Kon. 6, 2 Kron. 3). Deur zien onderdaonen wodde Salomo warschienlik as een tiran erveren.

926 Dood Salomo; scheuring van et riek in Israël en Juda (ok wel: Judea). Et verval was al inzet tiedens Salomo zien bewind, deurdat hi'j vremde erediensten toeleut die de ienhied van et riek verzwakten.
Israël (noordelik riek; heufdstad: Samaria) 926 - 722

ong. 871-852 keuning Achab voert de Baälverering in. De profeet Elia.

ong. 845 machtsgreep Jehu, moord op anhangers van Baäl; profeet Elisa

ong. 787-747 bluuiperiode onder Jerobeam II, wie zien godsdienstbeleid veroordield wodde deur de profeet Hosea. Geschriften van de profeet Amos.

722 verovering deur de Assyriërs o.l.v. Salmaneser V
Juda (zudelijke riek; heufdstad: Jeruzalem) 926 - 586

871-849 keuning Josafat

787-736 keuning Azaria (Uzzia): veurspoedige ontwikkeling, o.e. verovering Negev.

ong. 740-700 profeten Jesaja en Micha; beide veroordielen de heersende ofgoderi'je

735 Assyrië verslaot de vi'janen van Juda, mar keert zich daornao tegen Juda

ong. 725-697 keuning Hizkia, bestriedt de Filistijnen, prezen om zien vroomhied

701 belegering van Jeruzalem deur de Assyriërs o.l.v. Sanherib

638-608 keuning Josia, vergroot de zelstanighied van Juda, annexeert de noordelike provincies Galilea, Gilead en Samaria; hij verwijdert afgodsbeelden uit de tempel en voert hervormingen door, mede gerechtvaardigd door de voonst van een oold wetboek in de tempel (621). 

627 Jeremia kriegt een visioen en treedt op as profeet (tot ca. 586)

612 verovering Ninive deur de Meden, beschreven deur de profeet Nahum; feitelik aende van de Assyrische invloed

608 Egyptische opmars, slag bi'j Megiddo (bi'j de berg Karmel): dood Josia, neffens Jeremia de laetste grote Judese keuning

597 Babyloniërs o.l.v. Neboekadnezar II voeren keuning Jojakim en de profeet Ezechiël weg in ballingschop

586 Babyloniërs verwoesten Jeruzalem en de tempel (onder et oge van de profeet Jeremia); begin Babylonische ballingschop
tot 538 Babylonische ballingschop. Neboekadnezar leut de Judeëers bi'jmekeer blieven en ston heur toe hun eigen godsdienst uut te oefenen. Sommige beriekten hoge plakken an et hof, waoronder Daniël. Babylon wodde in 539 deur de Perzen veroverd; zi'j verwoesten in 478 v.C. de toren van Baobel.
Van rond disse tied ontstaot d'r ok een eerste soorte van ethiek en mit daoromme vien ik et tiedrek van 500 veur tot an et begin van oonze jaortelling de mooiste tied om over te lezen..

538 eerste weerommekomst, o.l.v. Zerubbabel, kleinzeun van Jojakim.

516 herbouw van de tempel, mit Perzisch geld en anbeveulen deur de profeten Haggaï en Zacharia

rond 450 Nehemia herbouwt stadsmuren Jeruzalem; Ezra rondet de herbouw tempel of.

ca. 300 Ptolemaeus I, veldheer van Alexander de Grote, verovert vanuut Alexandrië Palestina

ca. 200 de Romeinen hebben de macht van de Grieken in de regio breuken, waorop de Seleuciden vanuut Syrië Palestina veroveren. Onder koning Antiochos ontwi'jden zi'j de tempel.

ca. 160 o.l.v. Judas Makkabeüs verslaon de joden de Seleuciden. De geschiedenis van et geslacht van de Makkabenen wodt in drie apocriefe boeken beschreven (1, 2, 3).

63 de Romeinen o.l.v. Pompejus nemen Jeruzalem in

37-4 Herodes de Grote, keuning van de joden, viervorst naemens Rome, voert een wried beleid, mit o.e. kiendermoord in Bethlehem

7 of 6 geboorte van Jezus van Nazareth
[ pb: leven van Jezus wordt ook vaak genoemd van 5 voor tot 30 of 33 na het begin van onze jaartelling. ]
 
Nao de geboorte van Christus

4 v.C.-39 n.C. Herodes Antipas bestuurt Galilea en Perea. Hi'j laot Johannes de Doper terechtstellen.

ca. 26-30/33 actieve periode Jezus, beschreven in de vier evangelies.

ca. 36 bekering van Saulus/Paulus

ca. 50 'Apostelconcilie' te Jeruzalem: besleuten wodt dat niet-joodse christenen zich niet an de joodse rituele veurschriften hoeven te holen.

ca. 48-54 brief an de Galaten: niet-joodse christenen dienen heur niet aan de joodse wet te holen

ca. 49-53 brieven an de Tessalonicenzen, over de wederkomst van Christus

ca. 54 brieven an de Korinthiërs

ca. 58 brievan an de Romeinen, de Filippensen, de Kolossensen

66 begin van de joodse opstaand tegen de Romeinen; de joodse biebel het rond die tied heur definitieve vorm kregen.

67 matteldood van Petrus en Paulus, in Rome

70 Jeruzalem verwoest (deur keizer Titus); Palestina raekt grotendiels ontvolkt. Ontstaon van de evangelies van Markus, Mattheüs en Lukas, en de brief an de Hebrenen.

90-100 Openbaoring van Johannes, brieven van Johannes en et evangelie van Johannes
 
313 de keizers Constantijn en Licinius verlienen et christendom dezelde rechten as aandere godsdiensten in et Romeinse riek (Edict van Milaan). Positie van joden verslechtert daormit.

4e ieuw in de christelijke gemeenschop is overienstemming ontstaon over welke evangelies, brieven en aandere geschriften in et Ni'je Testament thuusheuren. Veur et Oude Testament hoolt men de indieling an van de Septuaginta (ontstaon tussen 250 v.C. en 100 n.C.)

ca. 400 Hiëronymus rondet zien Letiense vertaeling of, de Vulgaat, die sund de Middelieuwen gezaghebbend is.

1534 Maarten Luther maekt zien Duutse biebelvertaeling of.

1637 eerste drok van de NL Staotenvertaeling verschient.

1951 Et Nederlaans Biebelgenootschop maekt de NBG-51

2004 Ett Nederlaans Biebelgenootschop maekt de NBV-2004

2010 De Biebel in et Stellingwarfs wodt prissenteerd


Bronnen:
* Encarta Winkler Prins 2003
* Oosthoeks Encyclopedie, deel Wereldhistorie (1980)
* Spectrum Encyclopedie 1999
* et wereldwiede web.


© Piet/er Bult