Ongelok op 'e Leusder Heide
Weeromme naor Wark van Jan V.
Weeromme naor Stellingwarfs
Home
Ongelok op 'e Leusder Heide
10 meie 2010 – 17.20 – Et is vandaege 44 jaor leden dawwe dat vreselike
ongelok beleefden op 'e Leusder Heide bi'j Amersfoort doe we daor as
soldaoten mit scharpe haandgrenaoten gooien mossen. Een luitenaant dood
en een soldaot die een oge missen mos. En elk jaor op 'e tiende meie,
de dag dat ooit de oorlog begon, daenk ik daor weer an en heur en zie
ik et weer veur me.
Vandeweke verschient in et gemientehuus in Wolvege de biebel in
et Stellingwarfs. Hoe vertael ie biebeltael in hemelsnaeme in goed en
geef Stellingwarfs? Ik geef et je te doen. Et liekt mi'j een heidens
kerwei toe. Ik las d'r een artikel over in de kraante. In dat stok vul
me trouwens wat op. D'r bin meensken die vienen dat een streektael
eerst mittelt as d'r een biebel in die tael is. Dat liekt me toch een
betien overdreven. Aj' dat vienen overschat ie neffens mi'j de biebel
en onderschat ie je eigen tael. Elke tael telt altied mit omdaj' mit
elke tael alles kunnen. Ie kun d'r alles in dromen, fanteseren, zeggen,
schrieven, lezen en vertellen. En ie kun d'r ok alles in vertaelen: de
biebel, de koran, de sonnetten van Shakespeare en de Kamasutra… Mar as
dat niet allegeer gebeurt is de tael daor gien grieseltien minder omme.
Et is vanzels wel zo dat hoe meer d'r mit en in een tael daon wodt des
te meer die tael een kultuurtael wodt.
Die uitspraak (over het meetellen van een taal) is van professor
doktor Anne van der Meiden, theoloog en communicatiewetenschapper. Niet
bepaald de eerste de beste; of misschien juist wel, en vertaler van de
bijbel in het Twents. Je mag van mij aannemen dat deze meneer weet waar
hij over praat en ietsjes meer inzicht heeft, weet en kan dan vriend
Johan. Als ik dit zo lees dan valt mij dus op dat vriend Johan
behoorlijk tekortkomt aan kennis en vooral ook in begrip voor de waarde
van symboliek. Het gaat voor sommigen wellicht op dat het 'de bijbel'
moet zijn, maar veel vaker wordt bedoeld dat een taal (ook) klassieke
werken moet hebben. De bijbel wordt in veel gevallen slechts als
symbool gebruikt omdat dat giga oude boek nu eenmaal de bron van alle
boeken 'het boek der boeken' is die in heel veel talen reeds bestaat.
Ook - maar in mindere mate - zie je vertalingen van bijv. Homerus, de
Beatrijs, de Edda, Rijnaerd de vos, e.d. En wat denk je dat Henk
Bloemhoff er straks behoorlijk mee te koop gaat lopen. En terecht. Een
prachtig woordenboek en een bijbel in dit kleine schiettaaltje, in dit
kleine schietgebiedje!
Waarschijnlijk heeft Johan ook slechts een beperkte woordenschat
tot zijn beschikking. Dat geeft hij zelf ook min of meer toe door de
vraag: Hoe vertael ie biebeltael in hemelsnaeme... Dit zou ook gelden
voor bijv. de genoemde Kamasutra maar ook over filosofie, economie,
oorlog of vliegtuigbouw en sowieso alle werken in z.g. vaktaal. In de
medische wetenschap is 'heufdzeerte' het minst erg en 'zwölderi'je'
ongeveer het allerergste. Alles daartussen bestaat uit leenwoorden:
griep, astma, neusholte- of hersenvliesontsteking. Ik heb het al zo
vaak gezegd: Stellingwarfs is een tael van keuterboeren en
bijehoolders. Je vindt dat ook terug in het Stellingwarfs Woordeboek:
ieder onderdeel van de bijenkast of boerenwagen heeft een eigen lemma
maar Jiezus/Jezus roep je als je je met een hamer op je duim slaat.
Ik bestrijd zijn conclusie dan ook dat je 'alles' in het
Stellingwerfs kunt zeggen, dromen, schrijven, enz. Dat is beslist niet
waar. Vergelijk alleen al de omvang van het Nederlands woordenboek (43
boeken) met de Stellingwerfse (4 boeken). Ik heb de laatste vijf jaar
veel ervaring opgedaan met de onmogelijkheid van woordnuance in het
Stellingwerfs. 'Profeteren' (niet te verwarren met profiteren!;-) bijv.
kun je niet met het juiste gevoel in het Stellingwerfs vertalen. In het
ABN heb je misschien wel tegen de honderd synoniemen voor 'stimuleren'.
In het Stellingwerfs gebruiken we eigenlijk alleen maar 'anvieteren' en
zijn er daarnaast misschien nog één of twee synoniemen te bedenken.
Maar goed, als je voornamelijk schrijft over 'et oolde huus mit
de boom d'r veur', een familiestamboom opzet die begint met je 'moeder'
en eindigt bij je '(half)broer' of alleen langs de Kuunder en de Linde
fietst (allemaal symbolisch), ja dan kun je er 'alles' mee maar een
'rots' moeten we al lenen uit een andere taal, laat staan een
'tabernakel'. Alleen al in het ABN bestaan heel veel verschillende
bijbelvertalingen. Dit is in het Stellingwerfs onmogelijk omdat de
woordenschat domweg te klein is en er bijna geen woorden zijn met een
heel klein beetje nuanceverschil. Hier en daar kun je natuurlijk best
een woord of een zin anders schrijven maar alleen al een kinderbijbel
of een grote mensen bijbel zal nagenoeg uit dezelfde gebruikte woorden
bestaan.
Maar nogmaals, als je dat allemaal niet nodig hebt, dan kun je er werkelijk 'alles' mee!
© Jan Veldhuizen, 10-05-2010