(Kneup in de buusdoek: sjwaars, móddelwerm, sjörger (zie: 8/9))

Weke 39 (20/9-26/9.2004):
Zundag 26/9):
Ik zit mi’j al weer een schoffien of te vraogen hoe as et staot mit de erkenning van oons Stellingwarfs. Now ja, eerder mit et Nedersaksisch in et gehiel vanzels want ik geleuf dat et Stellingwarfs daor pat van is en nooit een zelsstaandige een erkenning kriegen zal. Et vaalt now al weer een jaormennig (sund 1995 mien ik) onder diel 2je van et Europese haandvest veur minderhiedstaelen. Et moet now zo langzemerhaand toch es een trappien hogerop klimmen zoj’ zeggen. Et laeste wa’k d’r van heurd hebbe is dat d’r een ni’je anvraoge de deure uut is. Allienig ze hadden doe een anvraoge daon (mien ik) op grond van et gewoonterecht. Daor he’k doe nog van zegd dat mi’j dat niet goed toe leek mar ja, wie bin ik eins? Gewoonterecht bestaot in Nederlaand eins niet (meer) en mi’j liekt daj’ in zoe’n anvraoge gewoon zeggen kunnen dat d’r vule meer Nedersaksisch-dialekt-praoters binnen as bevobbeld Fries-praoters.

Frieslaand het een goeie 600.000 inwoners en laot daor es 60 percent aorig Fries van praoten, da’s dan zoe’n 360.000 meensken. Et Nedersaksisch wodt bruukt in Grunningen (krap 600.000), Drenthe (krap 500.000), Overiessel (roem 1.000.000) en nog wat in Gelderlaand en oonze Stellingwarven. Al mit al al gauw meer as twie-miljoen meensken. Aj’ daor now diezelde zestig percent van nemen dan hej’ et vanzels over vule meer Kroempraoters as Friespraoters. Kat-in-bakkien, zoj’ zeggen mar nee, ik heure d’r mar niks van. D’r is mi’j ok niet bekend wat d’r eins nog veur neudig is. Moe’n d’r bevobbeld meer gedichten maekt wodden, nog dikkere boeken schreven wodden of aanders wat speciaols? Waorom heur ie d’r eins nooit wat over? Zo om mi’j henne bin d’r de laeste tied al mooi wat Kroempraoters wegvalen en ik geleuf niet dawwe et van de jonge garde hebben moeten. Dus Sont-eneurs, laot es wat van jim heuren… Krek as de Gemienten, daor heur ie ok nog mar de hieltied niks over heur taelbeleid of zoks… Baentiesmannen…

Zaoterdag (25/9):
Een posien leden, doe mit de Olypische speulen, kwam de kraante (LC) veertien daegen laank al op ‘e vroege morgen in de busse. Gelokkig gaot et tegenwoordig weer gewoon om een uur of drie in de middag henne, behalven op zaoterdag, dan hewwe ‘m rond zeuven ure morgens al. Ik kon d’r doe niet an wennen en kan d’r now zaoterdags nog niet an wennen om morgens de kraante te lezen. Gewoon an ’t aende van de middag, dat past mi’j et beste. Mar op ’t heden moe’k om de veertien daegen zaoterdagsmorgen al even deur de kraante. Ik zuuk mar om ien stokkien: Klunderen en dan speciaol die van Karst. Ik heb him al een peer keer een aemel stuurd da’k dat van him toch niet begreep dat d’r de hieltied aorig wat fouten in zien stokkies staon. Hi’j dee mi’j doe al es et bescheid dat hi’j de meerste aemelties niet meer las. Dat moet hi’j vanzels hielendal zels weten mar dan mis ie vanzels wel es wat beslist goed bedoelde, opbouwende kritiek…

Veertien daegen leden he’k ’m ok nog weer es een aemel stuurd omreden ik vun dat d’r in zien stokkies (te) vaeke een protte schrieffouten staon en ik geleuf (hope) niet da’k as een miereneuker op dit gebied bekend stao. Een foutien hier en daor moet gewoon kunnen. Mar aj’ mit riegelmaote publiseren in ét heufdblad van Frieslaand en dan (vaeke) as ienige in oons Stellingwarfs, dan vien ik toch daj’ daor wel wat meer eisen an stellen meugen as an een inzunnen stokkien, een aemeltien of een berichien in een dörpskraante of zo. Een schoft leden wa’k al es begonnen mit et gadderen van Karstiaanse woorden. Karstiaanse woorden dat bin woorden die wel hiel Stellingwarfs lieken mar dat grif niet binnen. Een woord zoas neudzaekelik bevobbeld.

Vandaege in zien stokkien over ‘Vriesdreugen’ dee hi’j et gewoon weer: "Over een peer jaor kun we nao een starfgeval kiezen tussen: Begreven, kremeren en … vriesdreugen". Bi’j oons in de femielie is et liekewel de gewoonte om zels en al roem in ’t veuren bi’j je leven te kiezen. Dus dat nao een starfgeval kiezen liekt mi’j mar zeldzem veur te kommen. Dat nao een starfgeval had d’r hielendal niet tussen staon hoefd. Gewoon: "Over een peer jaor kun we kiezen tussen: Begreven, kremeren en … vriesdreugen". In dezelde riegel staot: kun we. Neffens et gele boekien (blz. 26) schrieven we dit altied as kuwwe.

"… zels veur een dooie." Misschien nog krek niet verkeerd mar "… alderdeegst veur een dooie." was aorig mooier west ha’k docht, omreden et hier mit naodrok bedoeld is (blz. 114 A-E). "… Et het as gevolg dat et lichem brossig wodt." Dat brossig he’k toch wat muuite mit. Neffens blz. 554 A-E wodt et ok allienig mar in Spange wel es bruukt. Veur wat mi’j angaot bestaot een toestaand van brossig(hied) niet. Een betien schieve is ok zoks. Et is schieve of et is niet schieve, et is bros of et is niet bros. Dus gewoon: "Et het as gevolg dat et lichem bros wodt." "… en blift d’r uutaendelik mar 30 procent van over." Procent komt (terechte) niet veur op blz. 952 L-R. Percent gelokkig wel op blz. 822 L-R. En dat van die 30 (dattig) percent, dat klopt ok niet hielendal want et toeval wil dawwe et veertien daegen leden in oons radiopergramme ‘Wiespraoten’ ok over dit onderwarp had hebben en doe ston d’r de zaoterdags d’r veur in de kraante (LC) dat d’r ongeveer een ate (Nl.: erwt) overbleef.

Now hool ik d’r mit op mar he’k allienig de eerste alinea nog mar had. Ik vien dat dit zo niet kan. Wie "d’r over gaot" weet ik niet mar neffens mi’j moet (en kan) et aanders. Johan zien Klunderen zicht d’r wat dat angaot ok aorig beter uut. Dus et kan wel… en ik bin d’r wis van dat Karst et ok vule liever gewoon goed veurmekeer hebben zol. Mien kosteloos advies: Laot et es deur een aander naokieken veurdaj' et insturen want et gebeurt iederiene vanzels en et is hatstikke muuilik (wee’k uut onderviening) om je eigen wark goed nao te kieken.

Now, nog iene dan: "Dat wie wet strooien de boeren…" Strooien is neffens blz. 395 S-Z: van stro (maekt). Karst bedoelde vanzels gewoon: stri’jen blz. 381 S-Z.

Vri’jdag (24/9):
Vandeweke het de zoemer heur overgeven an de haast en dat kuj’ weten. Natte en koolde zoas dat bi’j de haast heurt.

Donderdag (23/9):
Gistermiddag biwwe nao drie ure nog even henne en weeromme naor Enschede west. Tegen middernaacht wawwe we weer thuus.
Vandemorgen ston de wekker op zes ure en wa’k rond half achte al in Drachten. Ik hebbe wel es heurd dat d’r in Dusseldorf (Dld.) altied zoe’n mooie kastmark is. Dat rond een uur of elf vandemorgen wawwe zomar in Dusseldorf. Mar d’r was gien mark en d’r was ok gien kastfeest. Dat die kastmark was d’r al hielendal niet. De Koeningsallee lag nog wel op etzelde plak in de altstad. Tegen elf ure taovend zitten we thuus weer an koffie. ‘n Protte kilemeters vandaege. Tussen gistermiddag drie ure en vanaovend elf ure in elk geval meer as tien uren in de auto zitten!

Woensdag (22/9):
Doe ‘k vandemorgen - al vroeg - tot et raem uut ston te kieken regende et aorig en doe vul mi’j opiens de vraoge in: Waorom hewwe eins gien rutewissers veur de raemen in huus? Mien autogien het laank nog niet de helte kost van wat oons huus doedestieds kostte en die het wel rutewissers en ik bin toch vule meer thuus as da’k in et autogien zit. Rare boel…

Aj’ naachs dreumen dan wil ’t wel es gebeuren…
Vannaacht dreumde ik da’k op een peerd zat, krek as een Indiaan. Veur oons een slotien. Een slotien van niks eins mar hi’j (of was et een zi’j) wol niet over et slotien springen. Hiel veurzichtig – ‘k har gien haost – gaf ik et beest een klein klappien mit de vlakke haand op ‘e kont. Dat dreumde ik temeenste… Ik bin vandemorgen wakker wodden mit twie blauwe ogen!

Veurig jaor om meert of april henne was Pieter J. es bi’j oons over de heerd en vertelde doe over een stokmennig aktiviteiten die veurig jaor bi’j de Schrieversronte op ‘e hispel stonnen zoas ni’je kursussen en zo wat henne. ’t Gong doe om drie van dat soorte dingen. Dolf V. zol een aovend kommen om over et schrieven van kienderboeken te vertellen. Daor bin ‘k doe henne west. Joop B. zol kommen om over zien schrieveri’je te vertellen. Dat is doe een jaor uutsteld, he’k laeter heurd. Et dadde onderwarp wee’k zo even niet meer mar behalven dat van die kienderboekiesschriever he’k d’r niks weer van heurd en ik hadde mi’j doe veur alledrieje opgeven. Dat ja, et zal mi’j ni’jdoen wat d’r van ’t winter te doen is want ja, ik zol (/moet) nog wel wat bi’jleren willen over de schrieveri’je en awwe nog drie keer mit de ogen knipperen is dit winterschoft ok zo weer veurbi’j. Now ja, eerst et sutelen mar even daonmaeken en dan zal de agende wel in de busse roegelen, zuwwe mar rekenen.

Deensdag (21/9):
Al een peer daegen lag et kraantien ‘Golfnieuws’ op een staepel ‘nog nao te kieken’. Ja, ik slao – hiel decadent- ok wel es een ballegien. In een stokkien over de baene GC De Groene Ster bi’j Liwwadden las ik et riegeltien "Deze 18-holes baan is een reis naar ‘het Friese’ zeker waard." Een zin in disse opstelling impliseerd vanzels drekt de kloof tussen de Hollaners en de Friezen. Even veerder lees ik in een artikel over baenen in ’t buterlaand en toch dichtebi’j: "Fraai gelegen in het gemoedelijke Munsterland, slechts anderhalf uur rijden van de randstad…" Dit komt zo vanzels ok nooit weer goed. Een inzunnen stokkien veur dit blad is dan ok wel et meenste wa’k d’r an doen kan.

Vanaovend weer drok in de weer west mit de Stellingwarver Biebel. De Haandelings van de apostels; een dreeg stok mar mit dit haastig weer al gauw beter wark as kraanten rondbrengen.

Maendag (20/9):
Now kan ‘k nog zo smieuwken mar ik bin dit weekaende aorig ‘deur de maand valen’. Wat wil ’t geval. Veurige weke wa’k mit een vergrootglas deur et laand lopen en had allerhaande gruungoed opschreven dat bi’j oons in en op et laand gruuit en bluuit, ha’k hier argens henne schreven. Ik had d’r doe niet bi’jzegd da’k doe niet allienig in ’t veld was, mar dat dot d’r now even niet toe. Now ja, et dot d’r wel zovule toe da’k now bekennen moet dat ìk gien draod verstaand hebbe van grössen en kruderi’je. D’r was doe iene bi’j mi’j die d’r wel een protte van wet en hi’j het mi’j doe de naemen opdreund en ik heb ze (te) vlogge op een kladbriefien opschreven. Laeter he’k ze mooi uuttiept. Mien netuurkenner nuumde de naemen doe zo half-en-half in et Letien (of zoks), Nederlaans en et Stellingwarfs deurmekeer. Docht ik da’k d’r kreerze Stellingwarver naemen van maekt hadde mar dat gong goed fout begriep ik now wel (mit daank an: F. de V. en H.J. J.).

Hoornbloem: ha’k gien Hoornbloeme van maeken mocht,
Thijm ereprijs: ha’k gien Thijm erepries van maeken mocht,
Grote weegbree: had Trekkeblad wezen moeten,
Schijfkamille: had Schiefkemille (kemille het veurkeur boven kamille / kamelle (Henk J.!!!) neffens blz. 546/579 F-K) wezen moeten,
Krop A gras: sleug nargens op en had Kropaore wezen moeten,
Timonthee: moch zo blieven,
Veldzuring: Zoerstange vanzels (ha’k weten moeten) (Zoerstange het de veurkeur boven Zoerstaelen (Henk J.!!!) neffens blz. 953 S-Z),
Kleine vossestaart: ha’k gien Kleine vossestat van maeken mocht of toch eins wel(?),
Ridderzuring: Poddeblaeden vanzels (ha’k ok weten moeten),
Kroepende botterbloeme: was (per ongelok) wel goed,
Scherpe boterbloem: Niet-kwaoie botterbloeme mos dat wezen,
Pinksterbloeme: al weer iene goed,
Witte klaover: en nog iene goed,
Peerdebloeme: kon ok haost niet mis,
Maodeliefje: wel goed mar moch ok Madeliefien of Schaopebloempien hieten,
Varkensgrös: ok al weer goed,
Greppelrus: mag gien Gruppeltiesrus hieten dus gewoon zo laoten,
Akkerdistel: had Blauwe stiekel wezen moeten,
Echte valeriaan: wodt gewoon: Valeriaan,
Fluitekruid: had Piepkruud wezen moeten,
Kruusgrös: bestaot dat spul? En onder die name?,
Struisgras: het gien Stellingwarver naeme,
Straotegrös: had Tuuntiesgrös wezen moeten,
Kweek: was wel weer goed,
Engels raaigrös: ok goed,
Leeuwetand: mag in ’t Stellingwarfs gien naeme hebben (het gien St. naeme).

Jim zullen mi’j wel nooit weer over grös heuren …

Vandaege he’k ok nog an ’t vliege-verhuzen west. Doe’k vandemorgen in de auto stapte was d’r gien vliege in te bekennen. Doe’k vandemiddag uut Enschede weeromme naor huus toe ree zatten d’r wel een stok of vier, vieve in. Now, ik zeg: aj’m niet te vule gezoem hebben en op ‘e aachterbaank zitten blieven (nee, in de goddels hoeft now ok weer niet) dan meuj’m wel een aentien mitrieden. In Ni’jberkoop he’k ze d’r mar uutlaoten en och… dat Tukkerse taelperbleem dat schilt niet alles mit et Stellingwarfs dat ze zullen heur hier wel riekelik vlogge thuusvulen, wi’k leuven.