Naor Dagboekien

Veurige weke Ankem weke
*
Weke 20 (16 – 22 meie 2005):
*
Zundag (22/5):
*
D'r is nog wel es wat te doen over: 'Liefde in de biebel' (of in de Opera di Spange). Mar dan gaot et vaeks om drie hiele verschillende soorten van liefde die we trouwens allemaole wel kennen mar wao'we vaeks niet zo bi'j stille staon: Erotiek, Vrundschop en Overgaove.

Erotiek.
Erotiek is de liefde neffens 'eros' (liefde, verlangen, begeren). Disse vorm van liefde van 't lichem dat braandt vol mit fysieke begeertes en een gevuulte dat bevredigd worden wil. In een zinnegien as "Hebbe God lief" of "Hebbe je naoste lief" is dat vanzels gien oproep om mar es flink mit mekeer 'in de koffer te duken'.

Vrundschop.
Vrundschop is een soort liefde in de biebel die anduded wodt mit et woord 'philia' (van Liefde en Haat ofwel Philia en Neikos). Vrundschop wodt in de biebel ok wel gauw es nuumd, mar niet zo vaeke as de aandere beide soorten liefde. Bi'j vrundschop gaot et om een gevuulte van sympathie die aj' veur een aander vulen. Van vrundschop kuj' zeggen daj' mekeer goed kennen en daj' je slim op je gemak vulen as die aander in je buurt is.

Overgaove (Agapè).
Overgaove is de 'gevende liefde'. De liefde vol overgaove. Liefde die himzels spontaon weggeft as een soorte van een kedo. As een kedo veur God of as een kedo veur je naoste. Dat is wat in de geboden "Hebbe God lief" en "Hebbe je naoste lief" bedoeld wodt. Hier gaot et niet om een erotisch, romantisch gevuul, alderdeegst niet om een gevuul van sympathie mar om bedochte konkrete daoden diej' vol overgaove veur de aander doen of in pattie gevallen, krek aachterwege laoten.
*
D’r wodde mi’j aemeld dat et jodelen uutvunnen is deur een Japanner en een man uut Limburger. Die beide leupen een aentien tegere over straote doe iene van heur zoe’n klein radiogien valen leut. Doe zee de Japanner: "O de ladio" en de Limburger zee d'r vot aachteran: "Jo da leet ie". D'r zweven op et net trouwens een protte variaanten op dit thema rond. Ik geleuf d’r allemaole niks van. Et jodelen is gewoon uutvunnen deur Olga Lowina. Heur meerst beroemde vassies: Hoog op de Alpen, In Tirol, Lach als de zon schijnt en Tiroler klokjes.
*
*
Zaoterdag (21/5):
*
Vandaege de hiele dag van vanmorgen zeuven ure of tot an now (22:00) an toe mit de Kronieken in de weer west. Hier staon zo now en dan hiele stammeliesten in. Ik vien d'r niet vule an mar mien komputertien staot te jodelen op et buro. Hiele stokken hoef ik dan ok gien letter an te veraanderen. Ie zullen zoks mar mit de haand overschrieven moeten...!
5:30 Eleazar verwekte Pinechas, Pinechas verwekte Abisua,
5:31 Abisua verwekte Bukki, Bukki verwekte Uzzi,
5:32 Uzzi verwekte Zerachja, Zerachja verwekte Merajot,
5:33 Merajot verwekte Amarja, Amarja verwekte Achitub,
5:34 Achitub verwekte Sadok, Sadok verwekte Achimaäs,
5:35 Achimaäs verwekte Azarja, Azarja verwekte Jochanan,
ezv, ezv. Bladziede nao bladziede...
Frank, de naokieker het van zokke stokken ok niks gien wark daenk’. Een ‘neerlandicus’ is neffens mien woordeboekien: "een beoefenaar (van de Nederlandse taal- of letterkunde." Frank mag wel haost een naemekaortien hebben mit ‘Stellingwarficus’ d’r op. In de Kronieken wodden trouwes ok een protte oorlogen en aandere gevechten beschreven.
*
Dat woortien ‘trouwes’ dat bruuk ik nog wel gauw es (dat riemt) mar ‘trouwes’ (Nl.: overigens) staot niet in oons dikke woordeboek. In Johan V. zien i-dagboekien zie ik et wel es schreven staon as ‘trouwens’, krek as in ’t Nederlaans. Welke zol now goed wezen, daenk ik dan. En dan daenk ik onwillekeurig weeromme an mien aldereerste Stellingwarfse schriefkursus. Daor wodde doe zegd: "En veerder moej’m mar goed kieken naor aandere Stellingwarver schrievers." Dat ja, ’t is even wennen mar ik daenk da’k mar overgao naor ‘trouwens’. Ik bin vaeks nog al volgzem…
*
Bi’j wat rondsneupen op et internet (surfen hiet dat, geleuf ik) kwam ik disse tekst tegen:
"Wat ik verder nog wel leuk vind om te vermelden is dat ik veel contact heb met de bekende Stellingwerver schrijver en dichter Johan Veenstra. We hebben elkaar via internet leren kennen maar zijn inmiddels goede vrienden geworden. We gebruiken hierbij altijd het Nedersaksisch als communicatiemiddel: hij het Stellingwerfs, en ik mijn versie van het nauw verwante Zuidwest-Drents. Ik heb ook de eer om Johans nieuwste roman die hij momenteel aan het schrijven is kritisch te mogen doornemen en becommentariëren, en dit alles dus in het dialect."
De man (m/m) nuumt et gewoon een dialect…! Is mi’j altied wiesmaekt dat et een streektael is. Wie raoden wil wie as dat wel wezen mag die zokke vremde dingen zegd, doet mar een gooi. Ankem weke de oplossing…
*
Nog een stokkien dat ankem weke veerder giet: "Pieter is de Schrieversronte en de Schrieversronte is Pieter", zee de veurzitter een peer jaor leden op de jaorvergeerdering. Mar ja, aj’ dan -om wat reden ok- wat muuite mit de man in kwestie hebben of hi’j het bi’jglieks wat muuite mit jow, dan bi‘j’ as bestuur vanzels ‘mooi dom’ doende aj’ dat niet zien en/of ingriepen (willen). "Mar misschien zie ik et wel hielendal verkeerd" zol diezelde Pieter d’r wel aachteran zeggen.
*
*
Vri’jdag (20/5):
*
Et mooiste Stellingwarfse woord (vien ik) da’k an now toe toestuurd kreeg veur een ‘tunica’ is ‘hulle’. Et stiet niet in ’t woordeboek mar et zal wel van omhulsel kommen en dat is vanzels ok precies waor et toe bruukt wodde. We waachten nog even een dag of wat of.
*
De laeste tied staot d'r wel gauw es een stokkien in mien (komputer) vakblatties over VoiP (Voice over IP (Internet Protocol)). Op zien Stellingwarfs is dat zoks as 'Praoten over et internet'. Je tillefoon wodt ansleuten an je eigen PC en dan kuj' bellen, krek lieke makkelik as aanders mar dan zonder tillefoontikken. Dat liekt mooi, makkelik en goedkoop vanzels mar is et dat ok?

Et is vandaege-de-dag zo dat een protte (de meerste) meensken internet bruken over een ADSL-lijntien veur (meerstal) een vaast bedrag in de maond. Dat bedrag gaot van zoe'n tien euro veur niet al te vule gegevensdrokte (max. 250Mb download of zo) tot -zeg mar- vuuftig euro in de maond veur onbeparkt gebruuk. So far, so good, mar...

Doe'k even laeter in mien hangmatte lag kreeg ik een 'visioen' of was 't gewoon een 'droom'? De veurzitter van de stichting Stellingwerfs Eigen vreug mi'j om een oplossing te bedaenken om wat meer donateurs veur de stichting te vienen. Hi'j keek mi'j recht in de ogen en zee: "Ie moe'n toch de hieltied de slimme jonge uuthangen? Ie weten toch altied zo goed hoe et moet en gaot en ie hebben toch zovule verstaand van komputers?" Ik leup zuver wat rood an in mien slaoperig gesoes in de hangmatte mar et was krek as et in iene tel gebeurde... of zol et Hogerhaand west hebben?

In hebbe argens nog wel een zonuumde 'speaksynteziser' liggen. Dat ding kan tekst uut een bestaand ommezetten naor spraoke. Een peer jaor leden he'k et ok al es mit Pieter J. bepraot om daor een Stellingwarver tekst (een boek van J.V. bi'jglieks) mit veurlezen te laoten an blienden of meensken die mar min zien kunnen. Ik heb de beste man d'r nooit weer over heurd dat daor is doe, krek as mit een protte idenen van mi'j, niks van terechte kommen.

Mar awwe now disse tekst es in een bestaand zetten: "Goeie, ik wol jow vraogen aj' ok donateur wodden willen van de stichting Stellingwerfs Eigen. Wi'j hebben et now nog drok mit et ommezetten van de Biebel naor et Stellingwarfs mar we hebben ok nog vule meer plannen en daor hewwe zo-now-en-dan ok wel es een peer centen veur neudig... Toets een iene om donateur te wodden veur tien euro in ‘t jaor, toets een twieje om donateur te wodden veur twintig euro in ‘t jaor, toets een drieje... e.z.v." En ik kneupe dan een bestaand mit tillefoonnummers an dat tekstbestaand vaaste, maek een pergramme dat dan zonder opholen alle nummers uut dat tillefoonboek dri'jt en mit een mooi vrouwlude-stemmegien de tekst uut et bestaand oplest.

Degene die beld wodt moet dan nao een posien wel haost op een toets van zien toestel drokken om donateur te wodden want aanders lao'k mien pergramme datzelde nummer daegenlange aachtermekeer (daegs en naachs) de hieltied opni'j weer dri'jen, krek zolange as hi'j (m/v) op iene van zien toetsen drokt. Al was 't allienig mar om d'r van of te wezen zol de man (m/v) dan wel graeg donateur wodden willen, wi'k leuven.

Doe'k weer bi'jkwam uut de soeze docht ik bi'j mezels: Waor moe'k now wiezer mit wezen? Mit een protte donateurs veur de stichting waoj' op zoe'n meniere ankommen of ... en ik geleuf da'k mien ADSL-lijntien ok mar vaaste opzegge want d'r zullen riekaans wel meer ‘freaks’ op zoe'n idee kommen.
*
*
Donderdag (19/5):
*
Gisteraovend biwwe nao zes ure nog even naor Den Helder toe reden. Wat oons onderwegens eins et meerste opvul was dat de Stellingwarven toch wel een verschikkelik mooie omgeving is. Aj’ van hier uut Et Vene had hebben dan wodt et allemaole mar een kaele bedoening. An de ginnekaante van de ofsluutdiek vien ik d’r ok gewoon niks an. ’t Is dan misschien niet verkeerd mar ‘et het’ niks. Ik heb altied al zegd da’k naor et noorden toe niet boven et spoor van Liwwadden naor Butenpost (Grunningen) wonen wol en naor et westen toe niet veerder as Drachten of Et Vene. Et Grunningerlaand zo-wie-zo niet niet. Drente of Overiessel gaot nog wel, mar de Stellingwarven wodden hoe langer hoe mooier, hoe veerder aj’ d’r bi’j weg rieden. Waarm, beschut, vrundelik, niks raozerigs, prachtig…!
*
Vandemorgen wa’k al mooi op ‘e tied beneden en dat was mar goed ok. D’r zat (hatstikke mooi) wel een karrevracht an aemels in mien elektrische brievebusse. De oolde PTT moch willen dat ze die briefies allemaole nog rondbrengen mochten. Eerst de zaekelike post ofhaandeld en doe was et al nao twaelven. Tussen twaelf en drie ure de vri’jetieds-aemels allemaole netties bescheid geven. Now ja, netties, behalven die iene dan. Die was wat minder netties…
D’r roegelen ok al mooi wat op-, an- en bemarkings over Handelingen in de busse. Dat bin meerstal ‘kleine losse opmarkings’. Daor biwwe vanzels hatstikke wies mit. Et geft an dat d’r naor keken wodt, et hoolt oons scharp en et betekent dawwe d’r dus gien pottien van maeken kunnen. Now biwwe dat laeste ok beslist niet van doel vanzels. Ie beginnen niet an zoe’n (grote) klus om d’r dan mar ‘wat’ van te maeken. Jan V. uut Apeldoorn wi’k disse keer numen as iene die d’r hatstikke fanatiek mit doende is en zien nuttige bedaenkings hiel netties an oons anlevert.
*
Een hiele aorige opmarking van et liesien van Jan uut Handelingen 9:39 was: "Et woord "tunica" hej’m zo staon laoten. Mos dat gien "rok" of zoks wodden?"
Mien (veurlopig) bescheid: Een ‘tunica’ is toch ok nog weer wat aanders as een rok (of een jurk). Et is meer -zeg mar- een soepjurk; netties zegd: een tuniekpak(kien).

Een ‘tunica’ is een wollen klied dat in de Romeinse tied deur mannen en vrouwen dreugen wodde. Et had eupenings veur heufd en aarms en vul recht naor beneden daele. Rond de taille deden ze d’r vaeks ‘een touwgien omme’, bi’j mannen vul et ding tot op de kni’jen en bi’j vrouwluden tot op de aankels. Et wodde drekt op et blote lichem dreugen; laeter kwam daor dan nog een ‘tunica’ overhenne, die dan ok vaeks mouwen hadde. Een ‘tunica’ was in et veur- en et roggepaand vaeks versierd mit d’r in weven strepen van gladde ziede. Blift de vraoge over awwe dat woord now veraanderen moeten of niet. En wat moet et dan wodden? Moe’we nog mar es even mit in de hangmatte…
*
Kies in dit woordeliesen een woord, zuuk daor een bekende Stellingwarver bi’j en laot et mi’j jow kombinaosie dan even weten om te weten of we op dezelde frekweensie zitten:
authentiekst
autist
autobusdienst
autochtoonst
autodienst
automobilist
autonomist
autoritairst

*
*
Woensdag (18/5):
*
Et is vandaege bi’j oons thuus ok al gien vrolike boel mar daor wi’k et een aandere keer mar over hebben.
*
Disse wieshied uut spreuken: "Een wieze vermaening veur een luusterend oor is as een goolden ring, een sieraod van et zuverste goold." ha’k vandeweke krek ‘linkt’ an et blattien van 9 en 10 meie waor Joop van Lier et begrip ‘karaat’ uutstokt. Ik had eins nog een betien kretiek op zien stokkien mar lao’k et now mar ‘een anvulling’ numen.

Joop had een protte oolde boeken in de kaaste staon, bin 'k bange. Joop schreef aachter op et blattien van de spreukekelinder van 9 en 10 meie: "D'r bin ok goolden ringen mit daorin angeven 333. Et gaot dan om een gooldgehalte van 33,3 percent zuver goold."

Mar sund een wieziging in de 'Waarborgwet' in 1953 mag in Nederlaand een gooldlegering mit minder as 585/1000 an gooldgehalte gien goold of alderdeegst edelmetaol meer nuumd wodden. Alle bi'j een juwelier, gooldsmid ezv. in de winkel anwezig gooldwark moet een bepaold stempel (keurmark) hebben dat van staotswege anbrocht wodt en dat o.e. et gehalte van zuver goold in duzendsten angeft mar die 333 zuj' niet meer tegenkommen of et moet al in een stok oold gooldwark gaon van veur 1953.

*
Nog wat wieshied uut Spreuken 26:27 "Wie een koele greeft veur een aander, vaalt d'r zels in, wie een stien op iene ofrolt, komt d'r zels onder." Iederiene kent (temeenste et eerste stok van) zoe’n spreuk wel mar hoevule meensken zollen weten dat die in de biebel al nuumd wodt en dat die al een peer honderd jaor veur oonze jaortelling opschreven is? Of disse 26:28 "Wie zels locht maeken wil, zal de hieltied in et duuster wonen."

*
*
Deensdag (17/5):
*
De jaorvergeerdering van de sSr vul gisteraovend aorig in ’t waeter. Joop van L., de levensgezel van Sietske B., was in et Pinksterweekaende zomar wegraekt. D’r bleef van de vergeerdering dan ok niet vule meer over as wat een beslist neudige en slim zaekelike ofhandeling van de warkliest. D’r bin veerder ok (haost) gien vraogen steld. Mien eigen vraoge om mien (100/3) vraogen laeter schriftelik te behaandelen (mar wel as onderdeel van disse vergeerdering) wodde deur de veurzitter niet hielendal begrepen, geleuf ik. Bi’j die vraogeliest za’k dan ok geliek mien lidmaotschop (een stichting het trouwes gien leden) opzeggen. Ik wil niet langer bi’j disse incestueuze klup heuren… De vertoning van Andries zien video nao de pauze was terechte hielendal oflast.
*
Aachter op et blattien van 12 en 13 meie van de Spreukekelinder ston een puzeltien:

Mar die oplossing haj’m zels ok al vunnen vanzels.
*
*
Maendag (16/5) (twiede Pinksterdag):
*
Allemaole daank veur de mooie woorden die ik kreeg (een stok of vuufien) bi’j de eerste verjaordag van dit i-dagboekien. In de op- en anmarkings was ok aorig liekwicht: et moch wel wat meer van ditte en wat minder van datte, en zoks. Twie deengies kwammen wel de hieltied weeromme: (1) Gelokkig staot d’r niet al te vaeke ikke, ikke, ikke en geweldig goed, beter, best in en (2) et hoefde niet ‘nog meer’ op iene dag. De meersten van jim schienen et al hatstikke drok te hebben van alles en nog wat en willen dan eins wel mar vienen gien tied om al te lange verhaelen ok nog es te lezen (en al hielendal niet van een gruun scharmpien). Now ja, ni’jsbriefies rondsturen wodt mi’j te duur en ik hebbe gien ambitie veur et schrieven van een echt boek (behalven et overkloppen van de biebel vanzels). A’k trouwes nog al es een zinnig boek schrieven willen zol dan zol dat riekaans wat wodden as: Ekonomie in de Stellingwarven (Hoe et was, is en ok wel wezen kund had). Al die ‘globalisering’ daor moe’k eins niks van hebben. Doe mi’j mar et kneuterige van eertieds hier in disse kontreien mar dan wel mit een betien meer welstaand vanzels. Dat betien meer welstaand kan trouwes best haand in haand gaon mit: doe mar gewoon.
*
Niet vergeten om morgenaovend even naor de jaorvegeerdering van de sSr in Berkoop te gaon. Niet dat et ok mar een hiel klein betien uuthaelt vanzels mar ja, et ‘heurt’ now ien keer zo. En ok niet te vule vervelende vraogen stellen want dat ‘heurt’ niet zo. D’r bin alderdeegst meensken die daor heufdzeerte van kriegen. Now had ik tegere mit nog iene (nee, die niet) meer as vuufhonderd vraogen veur et bestuur waor awwe graeg een bescheid op hebben wollen. We hebben ondertussen ofpraot om elk toch mar niet meer as iene of hooguut twieje (now ja, drieje misschien) de man te stellen aanders bin de asperienties niet an te slepen vanzels en wodden wi’j weer es ‘mierkerds’ nuumd…
De videofilm die Andries (de adderman) van der Veen naotied zien laoten zal, daor kuj’ zovule vraogen over an de man stellen aj’ mar willen. Die man is raozend enthousiast as 't over ‘zien’ netuur giet en daor komt gien asperienegien an te pas…
*
In een hiele donkere kaemer zit gien zwatte katte mar drie verschillende koppels meensken meugen him opzuken en dat gong zo:
(A) Et eerste koppel bin twie bouwvakkers en die onderzuken de donkere kaemer en vienen in gien zwatte katte (die d'r dan ok niet is).
(B) Twie wetenschoppers onderzuken diezelde donkere kaemer en vienen de zwatte ok niet mar sluten niet uut dat d'r wel een zwatte katte in die kaemer wezen kan (die d'r dan trouwes nog de hieltied niet is).
(C) Twie politici onderzuken diezelde donkere kaemer ok en opiens roept iene van die lu: "Ik heb 'm." (mar dat kan niet want die katte was d’r dan ok nog de hieltied niet!)

Dat is dan toch raar volk, zokke politici…!
*
Spreuken 25:11 "Et juuste woord op de juuste tied is as een goolden appel op een zulveren schaole."

De iene dot op twiede Pinksterdag een meubelroute, de aander lopt (een stok van) et Pieterpad en weer een aander lopt een stokkien deur de biebel. Ik bin vandaege roegweg klaorkommen mit Spreuken.
*
Vanaovend (’t is weer maendag) ok weer een geerkomst van de vertaelgroep (mit gehakballen)…