Naor Dagboekien
Veurige weke Ankem weke
*
Weke 22 (30 meie – 5 juni 2005):
*
Zundag (5/6):
*
Ik bin al een dagmennig in oorlog. In
oorlog mit de Makkabeeën. 1 en 2 Makkabeeën bin twie biebelboeken die
in de ‘gewone’kristelike biebel niet veurkommen en dat is misschien mar
beter ok, kom ik now aachter of…? Et is verschrikkelik, de iene nao de
aandere oorlog wodt beschreven al was et gewoon eten en drinken. En
hier een peer duzend man dood en daor een peer duzend ommebrocht. Slim,
slim… Mar ja, ik bin mar bosschopper krek as van al die aandere minder
‘fraaie’ stokkies.
*
Toch mos ik d’r nog even langer mit in de hangmatte. Al die vechteri’je
en zo. Neffens mi’j zit et trouwens ‘gewoon’ in alle (veer weg de
meerste) meensken; machtswellustelingen biwwe. De gewone man op ‘e
steiger of de warkvloer gaot vaeks nog wel mar kiek mar es naor
‘buurtooldsten’, meensken in et bestuur van een lederaod, ien of
aandere kemmissie, dörpsbelang, baentiesmannen bi’j de Gemiente,
Perveensie of Riek. Zogauw as ze de bienen een betien onder ’t gat
kriegen (d.w.z. meer as allienig heurzels vertegenwoordigen) dan mienen
ze al rap dat ze ‘wat binnen’, alderdeegst ‘wat meer binnen’ as een
aander. En dat schient zuuite te smaeken. In ’t begin is ’t allienig
nog mar een betien vertoon mar hoe langer zoe’n mannegien an de
‘aandere kaante’ van de taofel zit hoe meer hi’j neigd is om zien
willegien deur te drokken. Hoewel de man daor daelezet is om (een pat
van) een volkien te vertegenwoordigen trekt hi’j haost liever wat tegen
‘zien meensken’ op om op die wieze wat bi’j zien meerdere(n) in anzien
te kommen. Iene die daor tegen bestand is het vaeke al niet zoe’n
baentien. Iene die daor niet tegen bestand is zuukt et al gauw hogerop
en dat giet (hoe zol et aanders) over de roggen van et gepeupel dat
hi’j eins vertegenwoordigen zol. Now, en aj’ dat aorig goed doen dan
zit ie zo mar van vakbondsman as kommissaoris bi’j iene van de grootste
bedrieven of ie raeken in de Gemienteraod, de Perveensie of bi’j’ en
Rieksbaentiesman en bedaenk ie dingen daor et volk – waor aj’ eerst
zels ok iene van weren – hielendal niet op zit te waachten. Ie hebben
et kontakt mit je nust verleuren. En aj’ dan ‘de mist ingaon’ mit je
referendum, tsja… dan begriep ie daor niks van vanzels. De groeten
beste stroopslikker, kontienkroeper en ‘wat dies meer zij’. D’r is nog
iene redding meugelik: zuuk et nog hoger op… Die d’r nog niet an
begonnen is: begin d’r ok mar niet an. Ach, de iesklup en dörpsbelang,
dat kan nog krek mar aj’ de Gemienteraod ien keer haeld hebben dan is
’t vaeks echt te laete.
*
*
Zaoterdag (4/6):
*
Van gister 3 tot ankem weke zaoterdag 11 juni is et ‘roze weke’ in
Fryslân. En toch vien ik de kleur van grune greide of van blauw waeter
aorig mooiere kleuren… Mar ja, ieder zien eigen smaek.
*
Ik daenke dat et krek zoe’n betien een jaor leden is da’k nog al wat gedoente hadde mit et kopen van een ni’je VITO.
Lao’k now bi’j toeval vandaege haost etzelde verhael heuren van een man
uut Sneek mar wel bi’j dezelde gerage. Allienig hi’j was wat
vaasthooldener. Hi’j het him zoe’n auto in Alkmaar antuugd. Ik heb et
doe ofweten laoten en hebbe mar een aander mark kocht. Mar et bin dan
toch aorig arregaante lu van dat mark zoj’ haost zeggen. Dat ze mi’j
niet zoe’n ding verkopen wollen alla, daor kan’k dan nog wel weer in
kommen, mar zoe’n nette man uut Sneek ok al niet …
*
Veur de eerstkommende vertaelersdag (op 5 november) van allerhaande
vertaelers in et SONT-gebied zuwwe et hebben over et Hooglied (mien
faveriete biebelboek an now toe). Dat daor he’k mi’j vandaege ok nog
mar weer es wat dieper in vrot.
Hooglied is schreven in de 10e tot 9de ieuw v.Chr. en is een weergaove
van wat d'r woordelik in et Hebreeuwse "lied der liederen" (Latijn:
Canticum canticorum) staot. In de Hebreeuwse biebel heurt et tot de
'feestrollen' (Megilot). Et boek wodt in de synagoge lezen mit Paosken
(Joods: Pesach), in de synagogen van de joden uut Jemen alderdeegst
iedere sabbat. Rabbi Akiba (50 - 135 jaor n.Chr.) rekende et boek tot
de belangriekste van de 'Heilige Schrift' (Ketoeviem) en an him daankt
et veur et grootste pat dan ok et gezag dat in de twiede ieuw v.Chr.
nog wel es wat omstreden was. Et boek maekt op de lezer wel es de
indrok van een wat los-saemenhangende riegel van stokken van
liefdeslieten. De literaire vorm van et Hooglied liekt wel wat op die
van de Oold-Iegyptische liefdeslyriek. Ok is overienkomst vunnen mit
een Soemerisch liefdeslied dat deur een priesteres zongen wodde as pat
van de liturgie van de rite van de heilige brulloft tiedens et
ni'jjaorsfeest in Babylon.
In elk geval is 't wis dat et Hooglied zien canonieke anzien te daanken het an de allegorische uutleg die in de eerdse 'min' ("zi'j") een weerscheide zag van de liefde van God tot zien volk. Al bi'j Hosea is disse funktie van et liefdeslied in de preken van de profeten die ofgoderi'je veroordeelden as et verzaeken van de liefdestrouw (Hos. 2:17) bekend. Daormit is dan ok drekt verklaord waorom et Hooglied in verbaand staot mit de uuttocht uut Iegypte, waor liekewel Paosken krek as iedere sabbat an daenken dot. In de kristelike karke kreeg et Hooglied zien betekenis deur de mystieke opvatting van de verholing tussen Christus en zien bruid, de gemiente of de ziel.
In et Hooglied speult Salomo de rolle die in de Egyptische
liefdeslyriek toeschreven wodt an een preens Mehy. Hi'j is liekas
Salomo een petroon van de eerdse liefde tussen man en vrouw. Salomo is
niet de schriever. De tael dot daenken an de 5de–4de ieuw v.Chr. De
tekst is in niet altied lieke deurzichtige beelden zoas bi'jglieks dat
van de droevetuun en die van geografische andudings, over et slaopen en
wakker wodden, et zuken, vienen en weer verliezen van de geliefden. In
de laetste jaoren het et boek ok een ni'je betekenis kregen deur de
positieve wardering van de erotiek in algemiene zin.
*
*
Vri’jdag (3/6):
*
Vandaege zat d’r aemel tussen de elektrische post mit de vraoge a’k ok
nog wel es wat aanders dee as hadde warken (daank) en wat
biebelvertaelen. Zels nog wel es een verhaeltien of een gedichien
maekte of zoks, want ja om hier zo now en dan vlogge even een stokkien
biebel tussen plaanten dat kan iederiene. Now moe’k eerlik bekennen
da’k d’r de laeste tied -krek zoaj’ zeggen- even niet an toe kommen
bin. Nao de ienzeme boom he’k allienig nog wat maekt veur de Friese
schrieverskelinder wi’k leuven. Mar drekt nao ’t eten bin ‘k d’r even
veur zitten gaon en lekte mi’j dit uut de penne:
*
Ok een lekker stokkien mar dan van een hiel aander sjapieter. Uut Spreuken:
Zi'j gript de jonge vaaste
en geft him een tuut,
zonder heur te schaemen kikt ze ‘m an.
Ze zegt: "Ik mos een vrede-offer brengen,
vandaege he'k mien geloften inlost.
Daorom bin 'k de deure uut gaon,
ik gong naor jow op zuuk,
en now he'k je vunnen.
Ik hebbe mien bedde opmaekt mit kostber linnen,
mit bontkleurde dekens uut Iegypte.
Ik heb et wat besprinkeld mit mirre,
mit aloë en keneel.
Kom, lao'we dronkend wodden van de liefde,
lao'we genieten van et minnespul tot in de morgen.
Mien man is niet thuus,
hi'j is veer vot, hi'j is op reize
en het meer as genoeg centen mitneumen.
Hi'j komt eerst weeromme as ’t weer volle maone is."
*
En nog iene uut de dikke Bloemhoff:
Jan troedelt Triene
en Triene troedelt Jan
As Jan Triene niet meer troedelen kan
dan troedelt Triene Jan
*
Et rekentien van de bezinepompe (over de maond meie) lag ok es weer op
‘e matte veur de deure (of is ‘t: aachter de deure?). Een aentien te
rieden wodt ok nog de hieltied weer een betien duurder as de veurige
maond.
*
Taovend ok nog een slag in de ronte west mit de vechtersbaozen uut et
boek Makkabeeën. D’r bin eins wel vier boeken over de Makkabeeërs mar
oonze Biebel (NBV+) kent mar twieje. Diezelde Biebel die de meerste
Kristeliken in huus hebben, kent trouwens hielendal gien boeken over de
Makkabeeën.
*
Ik wodde taovend laete nog beld a’k ok vlogge even een peer
Stelingwarver teksten veur een kaorte bi’jmekeer bedaenken kon. Zoks as
"Mit de hattelike groeten, Beterschop en Tot kiek es". Now, ik zegge,
neffens mi’j het de sSr dat soorte kaorten wel op veurraod klaor
liggen. "Ja, nee mar daor giet et now niet omme. We willen zels een
peer van die kaorten maeken." was ’t bescheid. De sSr zal dommiet toch
niet in driejen uutmekeer valen…?
En now a’k et dan toch even over die kaorten van de sSr hebbe. Bi’j de
boekhaandel he’k al es iene liggen zien mar ik vien ze wel een betien
slim gries en ‘saai’. Ie niet? Niks fleurig en mit vaosie…
*
*
Woensdag (1/6):
*
Gisteraovend op ‘e weerommereize uut Braobaant ha’k ok nog een klein
klussien in Zwolle. Daor moch ik miteten uut een hiel uutgebreide
Surinaamse privé keuken. En lekkerrrrr.. Ik hebbe daor ‘per ongelok’ ok
wat liggen laoten dat ik moet d’r mit een dag weer even henne. Dat zal
‘per ongelok’ wel weer rond eterstied wodden, bin ‘k bange.
*
Ze hebben et bi’j Tresoar ok wel es een betien in de hobbel, wi’k
leuven. Ze bestellen mar wat en doen mar wat en stellen bi’jtieden
vremde vraogen. Krek as bi’j et Ministerie van Vrom trouwens. En daor
lopt neffens mi’j warkelik gieniene ‘gewone’ meer rond. Vaeke
ongeïnteresseerd en nooit es de goeie man (m/v) an et luliezer.
*
Vandemorgen wo’k even een ni’je zwembroek kopen. Liggen mi’j daor
kleine deusies mit kleine viagra-pillegies zomar tussen de reetveters
(strings), onder- en zwembroeken. Doe bin ‘k eerst es naor de chef van
de ofdieling toestapt om te vraogen wat dat tot doel diende want ja,
een dag of leden ston in de kraante (LC) daj’ kaans hebben om bliend te
wodden van dat spul. "O nee heur", zegt ze, "dissend kun hielendal gien
kwaod." "Ja mar waorom hej’m dat goed tussen de onderbroeken liggen",
vreug ik nog. "Now, ie kun d’r wel niet zovule mit", zegt ze, "mar et
stiet hatstikke aorig in een ni’j zwembroekien." Et zwembroekien bin ‘k
niet meer an toe kommen mar ik hebbe al twie van die deusies mitneumen.
En ik geef toe, ‘et’ stiet hiel aorig…
*
Een dag of wat leden kregen we ingewikkelde brieven en een ofrekening
van et waeter. Vandaege een meenstens zoe’n ingewikkeld pak pepier as
ofrekening van ‘t gas en elektrisch. Daor moej’ aorig veur leerd hebben
om zokke brieven te lezen en om ze te begriepen. Ie moe’n d’r nog vule
meer veur leerd hebben om zokke brieven te bedaenken.
*
Vandaege ok even te stemmen west vanzels. Veur et eerst in mien leven
was dat now es ienvooldiger maekt as aanders. Eerst mos ik de hieltied
een keuze maeken uut een hieleboel rare naemen en perti’jen waor ak
eins niks mit van doen hebben wil. Vandaege was ’t mi’j makkelik maekt.
Allienig Ja of Nee. In Oostaende mochten we ok nog wel twie keer een
krusies op zoe’n Ja/Nee briefien zetten. Ik hebbe alle
Nee-meugelikheden in ‘t rood ankruusd. Heerlik, dit moe’n ze vaeker
doen want op veurhaand bin ik overal op tegen vanzels. Dan kuwwe d’r
over praoten en lichtkaans lao’k me dan nog ommepraoten. Mar twie keer
Nee-stemmen meugen is toch wel een lekker gevuulte. Niks groot, groter,
grootst, grote Europe en niks groot, groter, grootst, grote wiendmeulen
in de bossen van Appelsche.
*
Otto … is vaast wies mit zien veurnaeme. Hi’j maekt d’r alderdeegst een
uutstalling van…! In de hal van de Biep in Appelsche is d’r disse
zoemer een uutstalling van boeken en boekies die hi’j verzaemeld het
mit zien naeme. Mar hoe hiet die beste man now ok al weer van
aachternaeme? Otto de Kiepe, Otto de Otter, Otto de Neushoorn, Otto de
Beer, Otto Auto, Otto Slaopkop, Otto de Plaoger, Otto Oorlog, Otto de
Vader-Frank of is ‘t toch gewoon Otto de Vent – Van de Fochtel (stiet
wel ‘deftig’, zoe’n dubbele aachternaeme).
*
De nudisteverening van Makkinge hoolt bi’jkotten een blote dag… ik
bedoel een eupendag. Die daotum he’k toch even in de agende zet want ik
gao liever naor zoe’n eupendag as naor een eupen dag van mien
geragehoolder. Daor he’k temeenste veurige weke dan ok niet henne west.
*
*
Deensdag (31/5):
*
Vandaege de hiele dag in Braobaant ommeheisterd. Now de aemels even
deurneumen en veer he’k dan ok hielendal gien nocht meer om hier nog
een letter an smerig te maeken. Morgen mar weer zien.
*
*
Maendag (30/5):
*
Ik krieg al een dag of wat aachtermekeer een aemel van iene toestuurd
mit mien bioritme. Ik heb d'r mit waacht tot vandaege om d'r es even
goed naor te kieken want vandaege staot mien 'Intellectueel ritme' op
zien alder-, alder- positiefsten. Et fysiek (=mannelike) en emosionele
(ok wel intuïtief (=vrouwelike)) ritme bongelen d'r vandaege mar wat
bi'j. Mar moe'k daor now wakker van liggen? En wie of wat is dat
bioritme dan eins wel? Meensken die d'r veur deurleerd hebben zeggen
dat et Bioritme een verschiensel is omreden et leven van een meenske
(mar ok aandere organismen) onderhevig is an een groot verscheid an
ritmes. Iene van de belangriekste ritmes veur oons lichem is et
dag-naachtritme.
Dat dag-naachtritme (ok wel et 'circadiaans' ritme nuumd) het as basis een bioritme van krek wat meer as 24 uren. Zonder prikkels van buten zoj' dan ok iedere dag een betien laeter wakker wodden (en aovens wat laeter op bedde willen). Daorom moet de biologische klokke de hieltied weer wat bi'jsteld wodden. Deur invloed van prikkels van butenof wodt disse dan ok iedere dag dat betien bi'jsteld tot een ritme van wél krek 24 uren. De belangriekste prikkel daorveur is et locht. Morgenlocht van zo rond vuuf ure morgens lat oonze biologische klokke krek even wat hadder lopen, waordeur aj' wat eerder wakker wodden. Et locht van onder de aovend en naacht (tot ongeveer vuuf ure morgens) lat die klokke wat kalmer lopen.
Iene van de processen die een dag-naachtritme kent, is de lichemstemperetuur: morgens is die wat an de hoge kaante en dat geft vaeks wat een een wakker gevuul. Onder de aovend lopt de temperetuur wat weeromme en dat geft dan wat een slaoperig gevuul. Ok de slaop zels, de stofwisseling en verschillende hormonen in et lichem kennen allemaole heur eigen ritmes. Et bioritme wodt konterleerd deur een appat plakkien in de grieze massa (ok wel hasses nuumd). Dat warkt hiel nauw saemen mit de verschillende orgaonen, bi'jglieks et hatte en de lever. Disse orgaonen hebben ieder heur eigen biotritme dat deur zoe'n plakkien in de hasses geliekzet wodt. As de bioritmes van de verschillende orgaonen ten opzichte van mekeer niet geliek lopen, zoas bi'jglieks wel veurkomt bi'j ploegedienst of bi'j een jetlag, dan kuj' daor allerhaande klachten an overholen, zoas wat prikkelbaor wezen, koncentraosie- en slaopstorings.