Dear,

it should be time now to give you some more informations about that special document which my friend has sent you as a copy. It seems to have an importance which I had not been aware of before.

This document was part, i.e. inserted as sheets within the Holy Bible of our family. It had been handed down at last to me after more than 200 years of tradition.

I don't know its real origin but presume that our forefathers from Europe (some German mennonites from Friesland were among them) had kept it throughout their ways from Flanders (Netherlands), Germany, Russia, Canada.

The whole document is'nt in a very good condition, as you might see from the pictures my friend sent you before, but it is still readable. Meanwhile a capable acquaintance of mine made a transcription (see attachment) which should be - for my humble opinion - a correct presentment of the original text.

Please don't resent me that I don't want to disclose my real identity - I'm unable to survey the consequences this could have. My family and I want to pocket this old document in our hands and in our familys traditions. But in the case that if it should be of 'national interest' for Germany we potentially could be expropriated - and we don't want to be, as you might follow me.

Regards

Wytlick vnde apenbar szy all denjennen, de dessen bref zeen, offte hören lesen, dat wy gemenen inwanere der kerspelle Wolvengaw, Stigeert, Nordwalden, Papelngouw, Holtpedde, Brokope vnde Steenwyk eendrechtichliken hebben gemaket, vnde maken iegenwardigh, in desser scrifft, ene ewige sone, vnde enen ghuden stede vrede, de to ewigen tyden blyven schall unverbroken, myd den vorsichtigen, erbaren Greven, Hoovedlüden, unde der gantzen menheyd des Landes to Treanthegaw, vnde wy willet unde schalet des Landes Threante bestes menen, wo wy konen unde mögen, in ganzen truwen, beyde heimlick vnde apenbar, sunder jenigherleye arghelyst, vnde derghelick schalet sy uns wedder doen mit ghanzer truwheit.

.......

Voortmehr alle Sake, Veyde, schelmghe twydracht, vordreet, schaden unde Unwyllen, de geschehen synd vnde noch sche(he)n moghen twyschen unsen beyden Landen, also an unseme Vorbunde synd, det schall men allweghe blyven by achten vorsichtigen, wysen, erbaren Lyden, de da mede sitten in des Landes geschwornen Rade, de da alle jare eynes twyschen sunte Johannis daghe Baptiste vnde sunte Jacobes daghe schale uppe deme Stellingwerve to hope komen.

***

Op 18 september 2009 was d'r in et Vlechtwark in Noordwoolde een symposium over Stellingwarf van rond 1309. Dr. Oebele Vries van de Rieksuniversiteit Grunningen was iene van de sprekers daore en hi'j hadde een verhael over et Laandrecht van Stellingwarf en et dokement dat hi'j dit veurjaor ontdekt het in Arnhem. Hi’j gaf een protte tekst en uutleg mar d’r bin hier en daor ok nog een protte vraogen op dit gebied, zee hi’j. Een dokement over dat Laandrecht kon wel es opsteld wezen al veur 1328. Dat dokement zol niet opsteld wezen deur een laansheer, mar deur de Stellingwarvers zels.

En laot dat now krek wat wezen dat honderd percent anslöt op een dokement waor ik et van 't meitied op dit plak al es over had hebbe en mit AvdH uut D. een peer keer over aemeld hebbe. Jammer, de beste man wol doe mit alle geweld mien bron weten en daor zit now mien perbleem. Mien bron (in Amerike) wil daor niks van weten. En ja, now is 't krek as mit de voetbalschoenen van ús Abe die Henk de Vries kotleden an et Abe-museum op Et Vene mitgeven het: dit bin ze, en ie kun et geleuven of ie geleuven et mar niet. De man van et museum was d'r bi'j slot van zaeke slim wies mit mar ja, zo warkt dat bi'j geleerde heren vaeks niet. Ik daenk da'k mien kevot mit oolde dokementerommel ni'jeweke mar bi'j et ooldpepier an de weg zette. Hieronder nog mar vlogge even een plaetien van iene van die dokementen (disse is van 1304) mit de naemen van Stellingwerf en Schoterwarf d’r goed dudelik op, dan hewwe in ieder geval de foto nog...

Piet Bult


Klik op et plaetien veur een vergroting.
Doe de geleerden van et Bloemhoff-instituut (sSr) hier niks van weten
wollen he'k meer van dit soort dokementen he'k votgooit.

***

GESCHIEDENIS VAN STELLINGWARF

Hieronder is een lieste mit oorkonden opneumen die we overnemen mochten van de heer Mr. Caspar van Heel, eerder perveensiaol archiefinspekteur van Overiessel. De heer Van Heel had disse lieste eerder maekt om rond te patten bi'j gelegenhied van zien lezing veur de Schrieversronte op 11 oktober 2007.

Enige oorkonden met betrekking tot het gebied Stellingwerf

1. 29 mei 1132 Bisschop bevestigt de kerk van S.Odulfus te Staveren in haar bezittingen en rechten. Als dochterkerken worden o.a. genoemd: Osterse, Kunre en Sillehem (= IJsselham). vervalsing Tresoar, aanwinst 1900; druk OSU I 340

2. 1165, vóór 8 maart Bisschop geeft de Friezen van Lammebruke landen tussen Rutherikesdole en Wibernessate en tussen de Lenna Antiqua en de Kunren ter ontginning met het recht tot parochiestichting. afschrift HUA, b.a. inv.nr. 317, reg.nr. 148; druk OSU I 444

3. 1204 Bisschop geeft – met toestemming van de pastoor van Steenwijk – aan de bewoners van Holenpathe aan de Lienna vergunning tot kerkstichting, met behoud van het seendrecht van Steenwijk. afschrift PKN Steenwijk, Registrum S.Clementis fol. 49; druk OSU II 568

4. 21 jan 1243 Elect bevestigt 1. voor het S.Odulfusklooster te Staveren, kapellen die daar-onder resorteren zijn o.a. Oesterzee, Kunre, Selehem en vele andere. vervalsing Tresoar cartularium S.Odulfusklooster p 1; druk OSU II 992
4a. 14 feb 1243 Domkapittel keurt 4. goed ibidem p. 3; druk OSU II 993

5. 29 aug 1245 Paus bevestigt 4. Nu wordt ook genoemd, de kerk de uithof en de visserij te Scherpensele. vervalsing Tresoar, aanwinst 1900; druk Bullarium Traiectense II 2276 (162bis) Omstreeks 24 juni 1309 belegeren die van Stellingwerf en Schoterwerf het kasteel Vollenhove; ook geestelijken hebben daaraan meegedaan (zie 18.)

6. 24 aug 1309 Bisschop heeft de overheden van Stellingwarf en Scoterwarf opgedragen de schade te vergoeden ontstaan door die belegering en het plunderen van de regio, op straffe van excommunicatie.
2 originelen HUA, b.a. inv.nr. 425, reg.nr. 262; druk Charterboek Vriesland I 137

7. 11 nov 1309 Samen met de abt en de magistraat van Staveren, de rechters van De Lemmer en van Cuynre, verklaren de rechters van Stalling, dat de kerk van Urck en de meeste grond aldaar aan het klooster van Staveren toebehoort. Deperditum; druk Charterboek Vriesland I 135

8. 4/5 mei 1310 Bisschop gelast in een algemene synode de afkondiging van de excommunicatie van de Frisones van Stellingwarf en Scoterwarf; de dekens van Oestergo en Westergo moeten dit in de kerken van hun decanaat laten afkondigen. 2 originelen HUA, b.a. inv.nr. 425, reg.nr. 274; druk Charterboek Vriesland I 138

9. 25 apr 1311 Paus gelast de elect van Monasterium de excommunicatie door bisschop van Utrecht over de hoofden en gezworenen van Stellingwarf en Scaterwarf en het interdict op hun gemeenten te handhaven. afschrift HUA, b.a. inv.nr. 425, reg.nr. 309; druk Bullarium Traiectense I 513

10. 3 juli 1311 Kapittel ten dom heeft kennis genomen van 6. en 8.
origineel HUA, b.a. inv.nr. 425, reg.nr. 312

11. 5 juli 1311 Het bisschoppelijk vonnis over de Frisones van Stellingewarf en Skoterewarf is in alle kerken van Drenthia (waaronder Groninge) afgekondigd. origineel HUA, b.a. inv.nr. 425, reg.nr. 313; druk OGD I 236

12. 27 juli 1311 Bisschop van Monasterium bevestigt na onderzoek de excommunicatie van de hoofden en gezorenen van Stellingwarf en Scoterwarf. origineel HUA, b.a. inv.nr. 425, reg.nr. 314

13. 9 okt 1311 Grietmannen, bestuurders en raden van de cetus Fronekere, Wildinge en Wagingberge heb-ben de overheden en gezworenen van het land Stallinghwarth en Scoterawarth aangeraden de bisschop schadeloos te stellen. Zij verzoeken de bisschop hen als scheidslieden aan te wijzen. origineel HUA, b.a. inv.nr. 425, reg.nr. 315

14. 11 okt 1311 Bisschop heeft de landen van Amstel en Woerden en de tol van Rhenen aan zijn neef, de graaf van [Holland] afgestaan, om de kosten te vergoeden voor de hulp van de graaf tegen de Friezen van Stellincwerve, Toterwerve en Lemewerve. afschrift Nationaal Archief, Hollandse leenkamer, inv.nr. 6 f 1v; druk Charterboek Holland II 121

15. 5 mei 1313 Stellingen, overheden en gemeenten van de landen Stellingwarf en Scoterwarf wijzen de lieden sub 13. als scheidslieden aan. orig. HUA, b.a. inv.nr. 425, reg.nr. 337

16. 14 mei 1313 Generaal kapittel van Traiectum wijzen domproost en deken S.Pieter aan om een eventuele overeenkomst tussen bisschop en stellingen, gezworenen, overheden en gemeenten van Scoterwarf en Stellingwarf goed te keuren. origineel HUA, b.a. inv.nr. 425, reg.nr. 338; origineel HUA, domkapittel inv.nr. 3383

17. 25 mei 1313 De scheidslieden doen uitvoerig uitspraak tussen bisschop en mannen van Stellingwarf en Scoterwarf. De bisschop eiste:
1. schadevergoeding voor belegering kasteel Vollenho en verwoesting van de omgeving;
2. de bisschoppelijke horigen in Yselhamme hadden landerijen aan de Frisones van Stellingwarf verkocht, dat moet worden geannuleerd;
3. bisschoppelijke leen- en tafelgoederen in kerspel Stenwic en dorp Unna worden geresitueerd;
4. de wereldlijke rechtsmacht van Oyedsgrope tot Heselersdijc in de kerspelen Stenwic en Yselhamme en in de daarvan afhangende kerspelen wordt aan de bisschop afgestaan;
5. de gruit te Stellingwarf wordt aan de bisschop afgestaan;
6. die van Lameren betalen jaarlijks 6 pond;
7. restitutie van alle goederen en rechten die bewijsbaar aan de kerk van Utrecht toekomen.
De tegenpartij wil de gruit van Stellingwarf behouden.
De scheidslieden oordelen dat de Frisones de gekochte weidegrond zullen behouden tegen betaling van 4 Engelse sterling; de bisschop krijgt de gruit, overal waar hij wereldlijke rechtsmacht bezit en de gemeenten Stellingwarf en Scoterwarf moeten binnen drie maanden de uitspraak bekrachtigen. origineel HUA, b.a. inv.nr. 425, reg.nr. 340

18. 25 mei 1313 De scheidslieden veroordelen de mannen van Stellingwarf, Scoterwarf en Osterze tot betaling van 100 mark sterling en de medeschuldige geestelijken tot betaling van een bedrag gelijk aan de kosten van een reis naar Rome. origineel HUA, b.a. inv.nr. 425, reg.nr. 339

19. 26 mei 1313 Stellingen, rechters, overheden, raden en gemeenten van Stellingwarf, Scoterwarf en Oesterze bekrachtigen 17. origineel HUA, b.a. inv.nr. 425, reg.nr. 341

20. 3 juli 1313 De grietman van Wildinghe heeft namens zijn medescheidsrechters op 11 en 28 juni en op 2 juli 1313 tevergeefs bij Barenzijle in het land van Vollenho gewacht op de Frisones van Stellingwarf, Scoterwarf en Oesterze om de weilanden van de bisschop op te meten; daarom veroordeelt hij de Frisones van Stellingwarf tot een boete van 6000 Engelse sterling. origineel HUA, b.a. inv.nr. 425, reg.nr. 342

21. 7 juli 1313 Stellingen, rechters, overheden en gemeente van de cetus Scoterwarf beloven zich te houden aan de uitspraak van scheidslieden en zij zullen nooit de mannen van Stellingwarf en Oesterze steunen tegen de bisschop. orig. HUA, b.a. inv.nr. 425, reg.nr. 343

22. 26 okt 1316 Paus draagt een kardinaal op het geschil tussen de bisschop van Traiectum en de weerspannige schouten, grietmannen, overheden en gemeenten van Stellincwerf en Scotwerf te beslechten.
afschrift Vaticaans archief, reg.vat. 64 f 146v; reg.av. 3 f 397; druk Bullarium Traiectense I 529

23. 10 jan 1318 Paus gelast aartsbisschop van Colonia de geestelijkheid, schouten, grietmannen, raden, overheden en gemeenten van Stellinchwarf en Scotwarf geestelijk te straffen en wereldlijk te dwingen tot schadevergoeding en gehoorzaamheid. afschrift Vaticaans archief, reg.vat. 67 f 149; druk Bullarium Traiectense I 558

24. 9 sept 1320 De kerspelburen van Monekebure, Nienskerpensele, Spangghe, Nienwestrinde, Boylo, Ostbrockop, Oldenlameren, Nienlameren, Nieholtwolt, Oldeholtwolt, Oldentrinde, Osterende, Wluegho, Holenpath, Ydzerde, Oldenbrockop en Westbrockop verklaren de overeenkomst sub 23. geschonden te hebben en verklaren alsnog te willen voldoen en met name de mannen van de kerk in Yslehamme niet langer lastig te vallen. Alles op straffe van excommunicatie en interdict. De oorkonde wordt meebezegeld door de deken van [het kapittel] van Stenwic en de landdeken van Trenthia. origineel HUA, b.a. inv.nr. 426, reg.nr. 425; druk OGD I 267
Mogelijk in 1324 De gezworenen en gemeente van Drenthe waarschuwen de schout van Vullenho, de schepenen van Campen, Swolle, Hasselte en Steynwick en de kerspellieden van Gethorne, Wenepervene, Ruenvene en Staphorst voor hun afvallige landgenoten, die nu met brand en roof rondtrekken. (zie ook sub 29.) origineel HUA, b.a. inv.nr. 430

25. 10 juni 1327 Domkapittel verzoekt grietmannen en gemeenten van Stellingwerf en Scotelwerf de rechten van de bisschop niet te schenden en hem het dorp Gheethorne terug te geven. origineel HUA, b.a. inv.nr. 426, reg.nr. 549

26. 25 juni 1327 Bisschop bevestigt schepenen van Steenwijk in hun stadsrechten en vrijheden en bepaalt dat zij het recht van Deventer, Campen, Swolle en andere steden over de Issel zullen hebben. afschrift GA Steenwijkerland, oud-archief Steenwijk, inv.nr. 539 p 215, reg.nr. 1; druk Telting, Stadregten Steenwijk p. 1

27. 20 aug 1327 Bij de afrekening met de schout van Vollenho blijken die van Gheethorne achter te zijn met betaling. afschrift HUA, b.a. inv.nr. 370 f 43

28. 20 aug 1327 Bisschop maakt voor de ingezetenen van Gheethorne ten aanzien van de onroerend-goed-belasting dezelfde regeling, als geldt voor de inwoners van de Overijsselse steden. afschrift HUA, b.a. inv.nr. 370 f 43v, reg.nr. 558

29. 26 mei 1328 Gezworenen en gemeente van Threntia bekrachtigen de arbitrage tussen hen en de bisschop, waarin sprake is van 12 kerspelen, die zich bij de Frisones van Stellingenwarf hebben aangesloten. origineel HUA, b.a. inv.nr. 83, reg.nr. 580; druk OGD I 314
29a. 26 mei 1328 Tegenoorkonde van de bisschop origineel stadsarchief Groningen, OGD I 315

30. 28 mei 1330 Paus bericht de proost van Oudmunster dat de graaf van Gelria beleend wil worden met Sallandia en Tuentia, omdat de bisschop niet opgewassen is tegen de onbetrouwbare Frisones en Westfali. De proost moet de zaak onderzoeken.
afschrift Vaticaans archief, reg.av. 34 f 489; druk Bullarium Traiectense I 845

31. 17 juli 1331 De graaf van [Holland] beleent heer Jan van Kuynre, ridder, met de [Hollandse] leengoederen van zijn neef Heynric van Kuynre, o.a. het gerecht van Kuynre, Monike-Kuynre in Stellinghewerve (= Munnikeburen) met land aldaar, het erf Penninghure in Oisterzee en de gruit te Kuynre. afschr. Nation.Archief, Hollandse leenkamer, inv.nr. 9 f 24v; druk Charterboek Vriesland I 186

32. 12 nov 1331 Grietmannen en stellingen van het land Stellingia berichten de schout van Volhowe dat zij alle overeenkomsten met de bisschop willen nakomen en verzoeken om een onderhoud. origineel HUA, b.a. inv.nr. 426, reg.nr. 673

33. 30 juni 1338 Arbitrage tussen de stad Groningen en de Friezen, waaronder die van Stellinghewarf, Scoterewarf en Osterse.
origineel stadsarchief Groningen, Reg.Feith 1338.1, druk OGD I 354
17 okt 1354 Bisschop Jan van Arkel trekt op tegen de Friezen van Stellingwerf Rutgers 104
jan 1355 IJsselham moet zich schikken onder de wereldlijke macht van de bisschop (ze voelden zich verbonden met de Friezen Rutgers 107
9 jan 1361 Bisschop trekt op tegen Stellingwerf, Steenwijkerwold en Ommeland
2 febr 1361Bisschop verbrand Blesdijke Rutgers 133/134
juni 1361 De sluis bij Vollenhove wordt bewaakt tegen de Friezen Rutgers 134

34. 1 aug 1363 Heer van Kuinre erkent zijn berg en hofstad als Utrechts dienstleen. afschrift HUA, stadsarchief Utrecht, handschrift 28 f 103v, reg.nr. 318; Rutgers 154

35. 13 juni 1380 De Friezen van Stellingwerff, Scoterwerf, Oisterzee, Dodingwerff en Bordego sluiten vrede met de bisschop. HUA, b.a. inv.nr. 2 f 6v, reg.nr. 1040
6 aug 1382 Ondanks de vrede sub 35. hebben de Vriesen uit Stellingwerf, vooral die uit Spangen, Scherpenzeel en Monnickbure de heer van Eerde, Everdt van Essen vermoord.
9 sept 1382 Heer van Cuenre en vele anderen verklaren de moordenaars als vredebrekers van hun lenen vervallen; zie 39.

36. 22 mrt 1385 Heer van Kuinre geeft een buurrecht aan Kuinre; in art. 20: die van Stellingwerf, Schoterland en Oosterzeenigerland hoeven geen burgerschap te verwerven. afschrift GA Kampen, stadsarchief, inv.nr. 9 p. 128

37. 26 mei 1386 De gemene stellingen van Stellincwerf sluiten een verdrag met de stad Zwolle. HCO, stadsarchief Zwolle, charter 386.05

38. 26 sept 1386 De gemene rechters van Stellincwarf, Schoterwarf en Bornevrede sluiten een verdrag met de stad Groningen en de Ommelanden.
origineel stadsarchief Groningen, Reg.Feith 1386.2, OGD I 762

39. 10 apr 1388 Bisschop verkoopt verbeurd verklaarde goederen in Spangen.

40. 18 apr 1395 Bisschop sluit een vredesverdrag voor 1000 jaar met de Friese landen, te beginnen met Stellincgwerff en Schoterwerff, waarbij de verdragen tussen Drenthe, Stellincwerff en heel Vreeslandt van kracht blijven. druk OGD I 876

41. 22 okt 1406 Officiaal van Utrecht geeft vidimus van 15, 19, 21, 24HUA , b.a. inv.nr. 472

42. 1407-1413 Geschil bisschop met de Friezen van Stellingwerff en Schoterwerff over de hooilanden te Yselhamme. 7 originelen HUA, b.a. inv.nr. 472

43. + 8, 13 aug, 26, 27 sept, 3,6,14 okt en 6 nov 1407 Overdracht van de heerlijkheid Kuinre

44. 13, 15 juli 1408 Arbitrage tussen de bisschop en de Friezen van Stellingwerff, Schoterwerff en Oesterzeimgerlant over hooilanden onder IJsselhamme en over het bestuur van Kuinre. Genoemd worden in Stellingwerf: Bleesdijch, Pepergo, Steggerden, Vynkego, Noertwolde, Boyloe, Oldebercoep, Westnijebercoep, Oestnijebercoep, Mackinge, Langedijk, Dungebroek, De Haule, Oesterwolde, Fuychtloe, Appelsche, Elsloe, Nijeholtpat, Oldeholpadt, Wulvegoe, Conego, Olde Trinde, Nije Trinde, Spange, Olde Lemmere, Nije Lemmere, Nijeholtwoldt, Oldeholtwoldt, Scarpenzeel, Monikebuer en Idzerde. HUA, b.a. inv.nr. 472

45. 20 dec 1413 Bisschop met de grote steden sluiten vrede voor 40 jaar met de Friese landen, waaronder Stellingwerff, Scotterland en Oosterzeijnigerlandt. afschrift HUA, stadsarchief Utrecht, inv.nr. 133

46. 21, 23 dec 1413, 21 juni 1414 Arbitrage tussen bisschop en de Vriesen van Stellingwerf en Scoterlandt over de hooilanden onder IJsselham. HUA, b.a. inv.nr. 47 f. 19v -24

47. 17 nov 1418 Bisschop zal het geld dat de Vriesen van Stellinwerf en Schoterwerf schuldig zijn vanwege het grasland bij Cuynre aan de bouw van het huis ter Cuynre besteden. origineel GA Kampen, stadsarchief inv.nr. 2478

48. 6 mei 1423 Op grond van 46. verkoopt bisschop hooiland onder IJsselham aan de Vrezen van Stellingwerff en Scoterlant. afschrift GA Kampen, stadsarchief inv.nr. 9 f 107

49. 20 aug 1425 Arbitrage tussen bisschop en de Vriesen van Stellingwerff. HUA, b.a. inv.nr. 372-I f 5v

50a. 8 dec 1473 Recht en raad van het gemene land van Stellinge werff sluiten een overeen komst met de stad Groningen. stadsarchief Groningen, Reg.Feith 1473.5; Pax Groningana 26
50b. 26 mei 1485 Stellingen, rechters en gemene meente van het land van Stellingewerff sluiten ‘n verbond met de stad Groningen. origineel stadsarchief Groningen, Reg.Feith 1485.7; Pax Groningana 38

51. 20 okt 1537 Notariele afschriften van 18, 19, 24; onderdeel van een groot aantal afschriften van oorkonden met betrekking tot de bisschoppelijke rechten, die begrepen zijn in de overdracht van de temporaliteit van het sticht Utrecht aan keizer Karel V in 1528
originelen HUA, domkapittel inv.nr. 3460
 
***


Wetlick unde eupenbar sy alle dienend, dee desen breef zeen, ofte lesen heuren, dat wy gemeenen inwoonder van de dörpen Veneboeren, Middelboeren unde Delleboeren iendrechtichlik gemaket hebben, unde eigenweerdigh maken, in desen schriftes, ene iewige sone, unde ienen ghuden stede vrede, dee to iewigen tyden onverbreuken blyven sal, myt de veursichtigen, erbare greven, heufdluden, unde de gehiel meenskhied van desen part van Oosterlik Stellingenwarf, unde wy willet unde zullet van desen part van Oosterlik Stellingenwarf menen, wao wy kunnen unde zullen, in gehiel betrouwen, beidens lykwels in geheimnis as int eupenbaore, sunder ienigerwieze arghelyst, unde derghelick zullet sy oens wedder doen mit gehielen trouwighied.

Et unde were ock sake, dat jenich here, stede, edder lande, hovemann ofte hussmann dat land Oosterlik Stellingenwarf wilde verbuwen edder vorunrechten, dar wy erer to Rechte machtig synd, unde van en nid nemen wyllet so vele alss recht ys, unde wyllet sy myt Kryghe anveyden, so schale wy, unde wylletl en blyven, also vere se ere Recht keret, myt allee oensser Macht, vp ere Kost, unde vnssen Schade dergelyck zullet sy oens wedder doen.
Kumpt yd aver to eneme zyghende kryghe, danne schalen wy, unde wyllen, myt ghanzen vlyte. de vorbenomeden lande to Oosterlik Stellingenwarf senden hundert schutten uppe dee nygen vere over dee Osten, dee sy i schalen entfanghen vppe ere kost unde oensen schaden, unde de Wyn unde de Brathen, de sy doen, edder hebben kunnen, dee schal ghisliken blyven an deme erbenomeden lande to Oosterlik Stellingenwarf.
Worde ock yenich Man van de oenssen in deme Kryghe, edder an van Landes noet dar dee Kryg edde unvrede is, gewundet edder doet geschlaghen, dat God vorbede, dar schalen se nen mann noth umin lyden, edder tosaghe.
Vortmehr ofte yenich Man schaden dede an oenssen beidensn Landen, dee dar nyne vrund edder ghoed ynr hadde, unde wurde behardet, gegrepen, unde beholden, de sal man, sunder yenigherleyghe insaghs deme Lande, dar dee Schade geschenen ys, antwerden. Worde ock yenick Man bewanet also, dat h de rechten handdadighen hadde geheghet unde gehuset, dee schal dar umme doen, unde nemen, als twyschen vnssen beidensn Landen ein Recht ys.
Were ook Sake, dat wy buten Landes noeth unde Kryghe wurden doet geschlaghen, dat God vorbede un kere, de schal men ghelden vor sestig Lubesche Marck, unde twintig Lubesche Mark de Hovetluden i beidensn Landen vor de Vrede.
Vortmehr were yenich Man, dee uth oenssen beidensn Landen, unde vth de Landen, dee in oenssen Verbunde sy hadde weme grepen, vanghen, edder bunden, unde dar ein Rüchte van wurde, allee, dee dat vorswighen vnc vorsitten, vppe dat Rüchte nicht envolghen, unde allee dienend, dee de hantdadighen unde dee myt eme Vlocke unde Vluse syn, myt Vorsate husen unde heghen, de wylle wy vorfolgen unde richten an syn Lieff.
Were ock yenich Man hussettende an oensen Landen, dee syck na oensen Landen, unde dee in dem Verbunde syn nicht richten wolde, dee schal dat gelyck dat beteren myt synem Lyve.
 Vortmehr so schalen allee rechtverige Koplüde, dee oense Lande, unde dee in oensen Vorbunde synd, velich syn, unde wesen, vorkopen unde Kopen. Were aver jenich Man, dee de Kopmann vorbenomet ergherde, Vordreet unde Schaden dede, so sy gedaen hebben dat sy de Herrn van Landes plegende synd van rechte unde ock an de oensen in dat erste myt erer hant nicht hebben verbraken, dee sal dat beteren myt synem Lyve.
Vortmehr allee Sake, Veyde, schelmghe twydracht, vordreet, schaden unde Unwyllen, dee geschenen synd unde noch s(ch)ehen moghen twyschen oensen beidensn Landen, also an oenseme Vorbunde synd, det sal men alleweghe blyven by achten veursichtigen, wysen, erbaren Lüden, dee da mede sitten in van Landes geschwornen Rade, dee da allee jare eynes twyschen sunte Johannis daghe Baptiste unde sunte Jacobes daghe schale uppe dee nygen Vere an deme Lande to Oosterlik Stellingenwarf to hope komen, unde dar allee Sake scheden by eren Eeden, dee se gesworen hebben tho dem Lande.
Vortmehr were yenich Man an oenseme geschworen Gerichte unde Rade, dee oensser Lande geschwome raed melde, dee sal oenser Lande raed in nakamenden tyden vnwerdig wesen, unde schollen unde willen vns holden an syn Lieffunde Ghoed.
Schege ock yenigerleye vorbisteringhe edder Schade in de breuen van beidensnt Syden, dee schale wy unde willen to alleen tyden wedder gheuen in ghuden betrouwen.
Alle dusse stücke unde articuln vorbenomet samtiiken unde ienen yewelck besunderghen laue wy Kerspelle allee vorbenomet de veursichtigen erbaren Greven, Hovetluden, unde der gehiel meenskhied van desen part van Oosterlik Stellingenwarfn stede, vast unde unvorbrocken, by eren unde loven, in guden betrouwen, vor oens unde oensse nakomelinge, to ewighen tyden to holdende, sunder yenigherleyge arghelist unde nyge Vünde, unde gheven oens hyrane over allee quaden behelpinge, geestlikes Rechtes edder werltlikes to brukende, dar men desen breef mede breken mochte.
Des to ienen tüchnisse hebben wy vorbenoemte Kerspelle Makkinghe, Langedieke en Brocope vor oens unde dee vorbenoemden oensse inseghel heten benedden desen breef gehangen.
1423 op dee dage St. Petri ad vincula.

***

Wytlick vnde apenbar szy all denjennen, de dessen bref zeen, offte horen lesen, dat wy gemenen inwanere van Stellingwerf eendrechtichliken hebben gemaket, ende maken iegenwardigh, in desser scrifft, ene ewige sone, ende enen ghuden stede vrede, de to ewigen tyden blyven sall unverbroken, myd den vorzichtigen, erbaren greven, hoovedlyden, ende der gantzen menheyd des Landes to Schoterwarf, ende wy willet ende schalet des Landes Schoterwarf bestes menen, wo wy konen ende moegen, in ganzen truwen, beyde heimlijk ende apenbar, sunder jenigherleye arghelist, ende derghelijk sallet sy uns wedder doen mit ghanzer trouwhejt.

Were ok sake, dat jenich here, stede, edder lande, hovemann offte huismann dat land to Stellingwerf wolde verbuwen edder vorunrechten, dar wy erer to rechte machtig synd, ende van en nicht nemen wyllet so vele alss recht ys, ende wyllet sy myd orloghe anveyden, so salle wy, ende wyllet by en blyven, also vere se ere recht keret, myd alle unsser macht, vp ere kost, vnde vnssen schaden: derghelijk sallet sy uns wedder doen.

Vortmehr offte yenich man schaden dede an unssen beyden landen, de dar nyne vrund edder ghoed ynne hadde, ende wurde behardet, gegrepen, ende beholden, den sall man, sunder yenigherleyghe insaghe, deme lande, dar de schade geschehen ys, antwerden. Worde ock yenick man bewanet also, dat he den rechten handdadighen hadde geheghet ende gehuset, de schal dar umme doen, vnde nemen, also twyschen vnssen beyden landen ein recht ys.

Vortmehr were yenich man, de uth unssen beyden landen, ende vth den landen, de in unssen verbunde syn, hadde weme grepen, vanghen, edder bunden, ende dar ein ruchte van wurde, alle, de dat vorswygen ende vorsitten, vppe dat ruchte nicht envolghen, ende alle denjennen, de den hantdadighen vnde de myd eme in vlokke ende vluse syn, myd vorsate husen ende heghen, den wylle wy vorfolgen ende richten an syn lyv.

Vortmehr so schalen alle rechtverige koplyde, de unse lande, ende de in unsen vorbunde synd, velich syn, ende wesen, vorkopen ende kopen. Were aver jenich man, de den kopmann vorbenomet ergherde, vordreet unde schaden dede, so sy gedaen hebben dat sy den herrn des landes plegende synd van rechte ende ock an den unsen ende dat erste myd erer hant nicht hebben verbraken, de schall dat beteren myd synem lyve.

Voortmehr alle sake, malcanderen, veyde, schelmghe twydracht, vordreet, schaden ende unwyllen, de geschehen synd ende noch sche(he)n moghen twyschen unsen beyden landen, also an unseme vorbunde synd, det schall men allweghe blyven by achten vorzichtigen, wysen, erbaren lyden, de da mede sitten in des landes geschwornen rade, de da alle jare eynes twyschen sunte Johannis daghe Baptiste ende sunte Jacobes daghe schale uppe deme Aekingerzand to hope komen.

Des to enen tychnisse hebben wy vorbenoemte lande Stellingwerf ende Schoterwarf vor uns unde de vorbenoemden unsse inzeghele benedden dessen bref gehangen. 1304 am daghe S. Petri ad vincula.

***

Klik op et plaetien veur een vergroting

Klik op et plaetien veur een vergroting

TEKST OORKONDE 24-08-1309

Zwart = latijnse tekst, volgens Oosterwijk, p. 97/98
= tekst bij Schwartzenberg in oorkonde 4/5-5-1310 = tekst bij Van Mieris in
oorkonde 4/5-5-1310

Rood = vertaling in Bloemhoff, p. 68
Groen = vertaling in Oosterwijk, p. 98/99

= vertaling bij Schwartzenberg in oorkonde 4/5-5-1310 = vertaling bij Van Mieris
in oorkonde 4/5/-5-1310

Waar Oosterwijk de tekst van de eerste alinea vandaan heeft weet ik niet.

Guydo Dei gratia … episcopus Traiectensis Universis … abbatibus … prepositis … prioribus
… provisoribus … decanis ecclesiarum rectoribus et …presbyteris sue civitas et dyocesis
ad quos presentes littere pervenerint salutem in omnium Salvatore.

Guido, door de genade Gods bisschop van Utrecht,aan alle abten, proosten, prioren, provisoren, dekens, pastoors van de plaatstelijke kerken en priesters van zijn stad en bisdom, bij wie deze brief zal aankomen, heil in de Redder van allen.

Guydo, bij de genade Gods Bisschop van Utrecht, wenst aan alle abten, proosten, priors, provisoren, dekens, bestuurders der kerken en de priesters van zijn stad en ons bisdom, tot wie deze brief zal komen, heil in ons aller Redder.

Grandis temeritas et profana vesania frisonum cetuum de Stellingwarf et Scoterwarf quam
contra ecclesiam nostram Traiectensem, cui in spiritualibus subesse noscuntur et nonnulli de Stellingwarf in temporalibus de iure subesse debebunt et a qua ecclesiastica recipiunt sacramenta.

Grote roekeloosheid en heiligschennige baldadigheid heft men in deze dagen verondersteld van Friezen van de vergaderingen van Stellingwerf en Schoterwerf jegens onze kerk van Utrecht, waaraan zij, zoals bekend is, in geestelijke zaken onderworpen zijn, waaraan sommige Stellingwervers in tijdelijke zaken rechtens onderworpen moeten zijn en waarvan zij de kerkelijke sacramenten ontvangen.

Men heeft de Friezen uit de grietenijen van Stellingwerf en Schoterwerf, te dezer dagen een grote roekeloosheid en heiligschendige baldadigheid zien plegen tegen onze kerk van Utrecht; die zij, gelijk bekend is, in’t geestelijke onderworpen zijn: ja onder welke kerk ook enige Stellingwervers van rechtswege in het tijdelijke zullen moeten staan: en van welke kerk zij de kerkelijke sacramenten ontvangen

Hiis diebus presumpte per immanitatem excessuum quae perpetraverunt, terram ecclesia nostre de Vollenho hostiliter invadendo, castrum ecclesie nostre ibidem obsidendo, machinis et bellicis instrumentis inpugnando, arbores succidendo, terram per incendia devastando, hominess ecclesie capiendo et occidendo, spolia quamplurima necnon sacrilegium in ecclesia de Vollenho confringendo, truncum in quo elemosine errant recondite pro subsidio Terre Sancte elargite et ecclesiam ipsam ornamentis ecclesiasticis spoliando

En wel op grond van de buitensporige gruwelijkheden die zij begaan hebben door het land van onze kerk te Vollenhove vijandig binnen te vallen, het kasteel van onze kerk aldaar te bezetten, door met oorlogstuig aan te vallen, de bomen om te hakken en het land met vuur te verwoesten, door de mannen van de kerk gevangen te nemen en te doden, door de kerk van Vollenhove op heiligschennige wijze grotelijks te beroven, door het offerblok waarin de aalmoezen, vrijgevig geschonken voor het onderhoud van het Heilige Land, werden bewaard open te breken en de kerk zelf van de kerkelijke ornamenten te beroven.

Die roekeloosheid en baldadigheid, om andere buitensporigheden daar te laten, hebben zij getoond door op vijandelijke wijze het land van onze kerk van Vollenhove binnen te vallen; het kasteel van onze kerk aldaar te belegeren; en met mangeelen en stormtuig te bestormen: de bomen om te hakken, het land door vuur te verwoesten, de mannen van onze kerk gevangen te nemen en te doden; een grote menigte roof weg te dragen; het blok in de kerk vanVollenhove, waarin de aalmissen tot onderstand van het Heilig Land opgesloten waren, heiligschendig open te breken; de kerk zelf van de kerksieraden te beroven;

Per quod ipso facto dinoscuntur in excommunicationis sententiam prolapsi, et opera malicie et perversitatis commitendo quorum est numerus infinitus per civitatem et dyocesim nostram et per loca vicina per vocem et famam puplicam et facti perpetrati evidentiam sunt satis publice divulgate

Hierom worden zij geacht door het feit zelf geëxcomminiceerd te zijn, alsmede op grond van hun slechte en verwerpelijke daden zonder tal, die in onze stad en ons bisdom en in de naburige plaatsen langs mondelinge weg, bij geruchte en door de evidentie van het gepleegde feit voldoende breed bekend zijn.

Waardoor zij op heter daad in de kerkelijke ban gevallen zijn; en voorts door andere boze en ongerechtige werken, zonder tal, te bedrijven; al hetwelk zowel in onze stad en in ons bisdom als in de naburige plaatsen, door de openbare stem en faam, en door de wereldkundigheid van de zaak voldoende in het openbaar verkondigd is

Qua propter ad gladium ecclesiasticum et arma spiritualia que sunt ecclesie propria primitus recurrentes in hac statione sollempni monemus peremptorie et publice omnes et singulos stellinghos, maiores, judices et consules predictorum cetuum quibuscumque nominibus censeantur necnon universitates ipsorum cetum volentes per hanc sollempnem publicationem hunc processum nostrum ad eorum deducere notitiam cum propter eorum ferocitatem et inobedientiam ac rebellionem in terra eorum non valeat publicare ut infra sex ebdomadas date et publicationis huius processus, videlicet a die beati Bartholomei apostoli, que occurit sub anno Domini M CCC nono Deo et ecclesie nostro ac hominibis iniuriam passis de dampnis iniuris predictis et interesse suo satisfaciant conpetenter et ad obedientiam ecclesie revertantur

Daarom vermanen wij, vooreerst gebruik makend van de kerkelijke macht en de geestelijke wapens die de kerk eigen zijn, in deze plechtige samenkomst, zonder tegenspraak te dulden en publiekelijk, allen en ieder afzonderlijk van de stellingen, overheden, rechters en burgemeesters van de voornoemde vergaderingen, met welke naam zij ook genoemd worden, en de gemeenschap van hun vergaderingen, en drukken wij onze wil uit dat door deze plechtige afkondiging dit, ons besluit hun ter kennis wordt gebracht - omdat het door hun onverschrokkenheid, ongehoorzaamheid en weerspannigheid niet openlijk bekend kan worden – dat zij binnen zes weken na het uitgeven en publiceren van deze gerechtelijke aanzegging, dat wil zeggen vanaf Sint-Bartholomaeusdag [24 augustus] in het jaar des Heeren 1309, aan God, onze kerk en de mensen die onrecht hebben geleden door de bovengenoemde onrechtmatige schade zowel op passende wijze genoegdoening schenken, als ook tot de gehoorzaamheid aan de kerk terugkeren.

Hierom is het, dat wij onze toevlucht alleereerst tot het kerkelijke zwaard en de geestelijke wapen en, die de kerk eigen zijn, nemende en willende deze onze rechtshandel door deze plechtige afkondiging tot hun kennis doen komen, welke rechtshandel om hun wrevelmoedigheid, ongehoorzaamheid en weerspannigheid in hun land niet kan worden afgekondigd: hierom is het, zeggen wij, dat alle stellingen, overheden [Van Mieris: Meyers] rechters en burgemeesters der genoemde vergaderingen, welke naam ze voeren, en hun gemeenten in het algemeen, op deze plechtige bijeenkomst in het openbaar en op beslechtende wijze vermanen, dat zij binnen zes weken na het uitgeven en afkondigen van deze gerechtelijke aanzegging; dat is na St. Bartholomeusdag 1309 aan God, aan onze voornoemde kerk en aan onze mannen die door hen onrecht ondervonden hebben [Van Mieris: beledigd], wegens de schade en genoemde onrechten aan hun belangen [Van Mieris: aan onze mannen door hem aldus beledigd, wegens hunne geleden schade, beledigingen en verongelijkingen behoorlijk hebben te voldoen], voldoen, en weer tot gehoorzaamheid der kerken hebben terug te keren.

Alioquin stellinges, maiores, judices, consules ac singulos qui malefeciis et excessibus antedictis personaliter interfuerunt et opem et operam adhibuerunt eisdem quos in hiis scriptis, ex nunc prout ex tunc, excommunicamus et universitates in his scriptis ecclesiastico supponimus interdicto excommunicatas et interdictas in ecclesiis vestris singulis diebus dominicis et festivis publice nuncietis donec de predictis temeritatis excessibus congrue satisfaciant et beneficium absolutionis meruerint optinere

Anders zult gij de stellingen, overheden, rechters, burgemeesters en allen afzonderlijk die de voornoemde euveldaden en buitensporigheden persoonlijk hebben meegemaakt en er actief aan hebben deelgenomen, en die wij hierbij schriftelijk, voor nu en straks, excommuniceren, en wier geëxcommuniceerde gemeenten wij hiermee schriftelijk onder kerkelijk interdict plaatsen, op alle zon- en feestdagen openlijk aflezen als geëxcommuniceerd en onder interdict geplaatst, totdat zij voor hun voornoemde buitensporige gruwelijkheden passend genoegdoening hebben geschonken en ontslag van deze straffen verdiend hebben

Anders zult gij Stellingen, overheden [Van Mieris: Meyers], rechters, burgemeesters en allen in het bijzonder, die de genoemde euveldaden en excessen in eigen persoon bijgewoond of die [Van Mieris: quaaddoenders]metterdaad gestijfd en geholpen hebben, die wij door dit geschrift in de ban doen, alle Zondagen en Heiligdagen openlijk aflezen, en verklaren, dat zij onder de ban liggen: eveneens zult gij de gemeenten zelf, die wij door dit geschrift onder het interdikt leggen, op de genoemde dagen aflezen, met de verklaring, dat ze onder interdikt staan. En dit zult gij zolang doen, tot ze wegens de voornoemde buitensporigheden naar behoren voldaan zullen hebben; en verdienen zullen ontslagen te worden.

Datum anno et die predictis.

Gegeven in het jaar en op de dag, boven vernoemd.
Gegeven in het jaar en op de dag alsboven

Oosterwijk = OOSTERWIJK, drs T.H., De vrije natie der Stellingwerven, Assen MCMLII
Bloemhoff = BLOEMHOFF, Henk Stellingwarf in de Middelieuwen, Wolvega, 1991

Samenstelling:
Anne J. van der Helm
Donkerbroek
September 2008

***

Bliekens een verklaoring bliekt die 1309 beroemde banbrief van Bisschop Guido niet van 1309 te wezen mar van 1310. "Zoo deed, lezen wij, bisschop Guido van Henegouwen in 1309 eene sterkte bouwen ter beteugeling van dit land; maar eer deze sterkte voltooid was, wierpen de bewoners haar omver, vervolgden en belegerden zelfs den bisschop in zijn slot te Vollenhove. Hij werd wel ontzet, maar zijn voornemen, om de Stellingwervers in hun eigen land te vervolgen en te tuchtigen, mislukte en den bisschop bleef niet anders over dan hen in den ban te doen (Beka, Chron. p. 107. Heda, Histor. p. 230). In den banbrief van 1310 verklaart de kerkvoogd omtrent de Friezen van Stellingwerf en Schoterwerf, dat zij allen in het geestelijke aan hem onderworpen waren, en dit in het wereldlijke ook eenigen van Stellingwerf moesten zijn (uut een brief van Van Mieris in een charterboek II, 93: "et nonnulli de Stellingwerf in temporalibus de jure subesse debebunt.").

***

Weerom naor boven
Weeromme naor Historie
Weeromme naor Stellingwarfs
Home