Naor Dagboekien

Veurige weke Ankem weke

Weke 37 (6/9-12/9.2004):
Zundag (12/9):
Pattie meensken gaon zundags ‘even te rieden’. Soms om iene of de beide oolden te gerieven mar vaeke ok domweg veur heurzels omreden et veur pattie meensken niet toevaalt om een hiele dag mit z’n beidend te wezen. Now et, zoas vandaege, om de laeste mooie zoemerse daegen giet, moet et nog krek even wezen. Dat et was vandaege weer slim drok op ‘e weg veur ’t huus. Wi’j bin alle daegen mit oons beidend mar wi’j vervelen oons nooit es een tellegien, wi’j hebben altied wel wat omhanen. De peerden, de tuun, de zoolder, de kaemer een betien op odder holen, wat schrieveri’je en vanzels altied die Stellingwarver Biebel.

Lucas ligt bi’j Frank, vandemorgen heb ik de 1-ste brief van Paulus an de Corinthiers ofsleuten en bin now doende mit de Handelingen van de Apostelen. Dit boek ligt mi’j geleuf ik, wat beter as die brief van Paulus. Dat was toch een dreeg stok. Mar och, we hebben d’r beide (Frank en ik moej’ begriepen) nog een protte wille omme dat we gaon gewoon deur.

Van die min-geve tekst van Karst gister, zok vandaege haost een inzunnen stokkien maekt hebben veur de LC. He’k nog krek niet daon. Ik hebbe Karst zels - in een aemel - mar bescheid daon van wa’k d’r van vun. Mekeer ‘in de grote pers ofzeiken’ kan altied nog mar daor zitten we ok niet echt op te waachten.

Otto de V. van De Fochtel had gister trouwes ok een aorig stokkien in de LC. De iene gaddert postzegels, een aander gaddert woorden mar Otto die gaddert uutdrokkings die mit Appelsche van doen hebben. Wa’k van de kraante dan weer vremd vien is dat in de kop boven et artikel staot ‘De weduwe van Appelscha’ wiels Otto een boekien veur de kamera hoolt waor dudelik ‘De weduwe uit Appelscha’ as titel op staot. Daor kan ik dan uren mit in mien hangmatte liggen hoe as zoe’n kraanteman (-vrommes in dit geval) d’r toe komt om dat zo te doen. Ik bin bange dat zi’j d’r niet zo lange mit in de hangmatte legen het. Et kan ok wezen dat een aandere redakteur (-trice) dat d’r van maekt het vanzels.

Uut de zaoterdagskraanten ok al weer meer as tien onderwarpen opschreven (’t is toch een gekke wereld he’k heurd) om donderdag misschien te bruken in oons ‘Wiespraoten’. Morgen nog even deur de kraante en dan kieze ik d’r een stok of vuuf dinkies uut die we dan even bi’j de kop hebben zullen.

Zaoterdag (11/9):
Hé, een bekende daotum… Een peer jaor leden vleugen op disse daotum een stellegien malloten mit vliegtugen de Twin-Towers in New York ondersteboven en zaten ‘oonze jonges’ even laeter in Afghanistan en Irak en begon de ellende pas goed. Hoe zol et d’r uutzien hebben as dat now es niet gebeurd was? vreug ik mi’j of…

Vandemorgen om tien ure he’k even mit Hendrik B. ‘live’ (of is ’t life) veur radio Odrie praot over woordeliesten, de Stellingwarver Biebel en de ni’j stichting Stellingwerfs Eigen. Disse beste man vreug (ok weer) waorom dit projekt niet deur de Schrieversronte oppakt was en of d’r now ok wat wrieving of zo ontstaon is (of zol). Now wat mi’j anbelangt hoeft d’r vanzels gien wrieving te wezen mar as ‘ze’ dat zo hebben willen, dan he’k d’r ok niks tegen vanzels. Nog de hieltied kan ik wel janken dat de sSr d’r niks mit te maeken hebben wil.

Ongeveer een goeie weke leden ston d’r in de LC een lerer Nederlaans die in een stokkien van – ik miene – 15 woorden, 17 fouten vunnen had. Now moej’ altied slim oppassen vanzels aj’ et iene even ‘beteren’ zullen mar in Karst zien Klunderen van vandaege kwam ik toch weer een protte van die malle Karstiaanse woorden tegen. Zuwwe die – mit een knipogien – es perberen recht te zetten?
Neudzaekelik. Dat zeg ie toch niet man! Mar et ston d’r echtwaor: "En dat is now juust o zo neudzaekelik…" Et woord staot (mit recht) ok niet in ‘oons’ woordeboek. ‘Juust’ he’k ok al wat muuite mit en om mi’j had d’r dan ok gewoon staon kund: En dat is now krek o zo neudig…" A’k de hiele zin bekieke dan bin ‘k hielendal overtuugd: Karst zit in de poletiek. "En dat is now juust o zo neudzaekelik om disse revival van et aksent wat uut te tillen boven de folklore en et gebruuk in de reklame". "Kun we einliks et negativisme van pattie lui …" Lao’k d’r now mar wat systeem in brengen want we bin d’r nog lange niet. Karst zien geklunder leverde mi’j in dat iene stokkien dit riegeltien woorden / uutdrokkings op mit (op zien meenst) grote vraogtekens:
(01) … zag ik et zomar inienend op …: Neffens blz. 471 F-K het ‘inienen’ de veurkeur.
(02) … waor aj’ votkommen.: votkommen kent neffens blz. 753 S-Z wel vier verschillende meugelikheden veur uutleg: (1) wegkomen, weggaan, (2) voortkomen, verderkomen, (3) opschieten, (4) ontstaan uit, voortkomen uit. Mit gieniene van disse meugelikheden wodt bedoeld wat Karst eins bedoelde te zeggen: … waor aj’ wegkommen, waor aj’ wonen.
(03) … graodmeter of et oppakt wodt.: et liekt mi’j eerder een graodmeter as et oppakt wodt.
(04) … de Schrieversronte meer as 1.300 leden het…: De stichting het (juridisch) gien inkeld lid. Een stichting het donateurs. Meer as 1.300 moet – jammer genoeg) wezen: Tegen de 1.300 of: Krap 1.300.
(05) … juust o zo neudzaekelik …: hier boven al uutstokt.
(06) Kun we moet neffens blz. 26 van et gele boekien kuwwe wezen.
(07) Veur et einliks heurt de veurkeur eindelik (ok wel: einlik) bruukt te wodden.
(08) … et negativisme van pattie lui …: mit dat negativisme doelt Karst op de negatieve holing, neem ik mar an. … pattie lui …: Mit dit lui wodt gewoon et Nederlaanse lui (te beroerd om te warken) beschreven mar Karst doelde op ‘pattie meensken’, dus op: lu (veurkeur aj’ meensken bedoelen) van blz. 165 L-R.
(09) … een ernstige vorm …: Op blz. 803 A-E wodt gelokkig verwezen naor: eernstig.
(10) nee, nee, nee, ik wil niet meer as 10 fouten (want die bin d’r wel ‘meer as’) in dit iene stokkien tellen dus hool ik hier mar op. En nee, nee, nee, ik wil hier niet even de schoelemeester uuthangen of – nog slimmer - de betweter mar laot et wat mi’j angaot wel dudelik wezen dat dit zo niet kan!!!! Dat is now krek wat Karst zels ok niet wil, weet ik wel: et Stellingwarfs zo onderuut haelen.

Vri’jdag (10/9):
"We spelen te veel in een tempo. Wat meer temporiseren en een beetje gogme zou niet verkeerd zijn." las ik in een verslaggien in de LC. Dat gong dus over voetballen en ik heb een hekel an voetballen en deurmekeer ok an voetballers.

De KLM wil besperen op schoonmaekkosten van heur vliegtugen. Ze willen de stinkeri’je an de binnerkaante veur wezen mit een spuitbusse lekker roek en dat scheelt heur dan een slok op een borrel.

Ikke altied mar daenken dat Else toch zo ongeveer et meerst Stellingwarfse dörp in de wereld is. Mooi niet dus want de bewoners van Else wodden in de LC allemaole slim Fries citeerd. De laeste kroempraoter het – mi’j naor ’t zin – nog vlogge even een peer pereboompies plaant en daor kriegen die Friese Stellingwarvers now last van. Lekker puh… moe’n ze ok mar niet zo raar praoten!

Mit een boel geweld mossen wi’j een jaormennig leden an de grune kontener. ‘Ze’ bin d’r now aachterkommen wat wi’j al lange wussen: op et platte laand het de grune kontener gien zin!

Een stokkien over ‘Responsief gedrag’. Now dat gong vaaste niet over de sSr. As ze al weten wat es is dan hebben ze d’r nog al wat muuite mit om et es uut te perberen, geleuf ik.

Et vaalt niet toe om et levensverhael van een beroemd schriever (Buch) op pepier te zetten. Een protte van wat ze zels d'r eerder van zegd hadden, bliekt naoderhaand te kloppen. Dat gebeurt grote schrievers wel vaeker wi’k leuven. ’t Vaalt veur dat volk vaeks ok niet toe om bescheiden te blieven.

Zol et meugelik wezen om een soorte van Bokwerds veur et Stellingwrafs te bedaenken? vreug ik mi’jzels vandemorgen onder de pompe opiens of. Dus Stellingwarfs mit een half toeknepen oge naor et Fries krek as et Fries naor et Hollaans. Ooit deur Rink v/d Velde uutvunnen geleuf ik. In de kraante zag ik de kop ‘mislearre pudding’ boven een stokkien van Trinus R. Dat wodt in ’t Stellingwarfs dan zoks as ‘misleerde pudding’. Hmmm…

Waorom schrievers vaeke een kontaktgestoorde indrok maeken? was de vraoge in de Volkskraante. In mien inzunnen berichien zo’k vraogd hebben: ze maeken toch niet allienig die indrok?

Vandeweke heurde of las ik argens dat d’r dit jaor minder meensken beschikber binnen om in de Stellingwarven te sutelen. Doe docht ik: wat wi’j ok mit zoe’n mal systeem van et geven van een vergoeding (per aovend) veur bewezen diensten. Sutelen doej’ mit et gevuul recht uut je hatte of ie doen et niet. Daj’ an ’t aende een boek uutzuken meugen vien ik dan ok nog hiel wat aanders as die drie euro verdienen(?) op een aovend. Veur dat geld kan ‘k beter een aander klussien doen want dat smiet al gauw meer op. Mal idee dus, ofkeurd! Ik gao dit jaor dan ok niet mit te sutelen.

Donderdag (9/9):
Et wodt d’r (weer) mit bakken vol insmeten. In Wolvege een straotepries mit twaelfeneenhalfduzend de man en veur iene ok nog een auto d’r op toe. Krek an de aandere kaante van de Kuunder nog es iene mit wel vuufhonderdduzend allienig te verpatten mit himzels. D’r komt nog es een tied dawwe ‘Rieklaand’ hieten in stee van ‘Frieslaand’. Allienig, et blift vremd dawwe de hieltied over riekdom praoten as et over geld gaot. Wat te daenken van gezondhied, riek an kultuur, riek in ’t heufd omdaj’ uren op een baankien zitten kunnen te kieken, te kieken naor de netuur, de meensken om je henne, een hontien, een kiend mit een bloempien of een grote rooie strik in ‘t haor…

Een mooie foto van Jan Veldhuizen en … Jan (?) van Weperen in de Woudklank. Neffens mi’j moet disse laeste Jan een breur of een weerscheide van Klaas wezen of et wodt (alweer) tied veur een ni’j brille. Now, en as dat Jan en Klaas dan binnen dan bin ik Piet…

Woensdag (8/9):
Veur proef bin ik et Limburgs woordeboek an et kraeken. In nog gien aovend tied ha’k al mooi wat woorden (’n dikke dattigduzend) mit de Nederlaanse tegenhanger te pakken. En ok nog op volgodder van et ABC. Wat zoj’ daenken van: sjwaars (sjwaars, sjwaarze, sjwaerske), móddelwerm (móddelwerm, móddelwerme, móddelwerm), sjörger (sjörger, sjörgers, sjörgerke)…??? Ankem weke et bescheid. Ok een biesterbaolik mooi taeltien, dat Limburgs. Of vluuk ik now… As et Stellingwarfs woordeboek nog es op cd uutkomt (is wel es spraoke van) wi’k ok es vraogen a’k ‘m veur de grap es kraeken mag.

Deensdag (7/9):
Ja, dat kriej’ vanzels aj’ klakkeloos een aander nao-pappegaaien en de dingen veur waor vertellen zonder je daor zels van te overtugen... De bekende Stellingwarver schriever (Johan V.) schreef vandeweke in zien i-dagboekien dat een "Ooldewievezoemer" een riete mooi zoemerweer in de haast is. Hi’j had et weer heurd van een bekende Friese schriever (Henk v/d V.), zo schreef hi’j. En zo kommen de ‘meerkes’ dan dus de wereld in.

Nao een middag in de biebeltheek, zit et neffens mi’j ongeveer zo:

Vaeks wodt een dag of wat mooi naojaorsweer wel "ooldewievenzoemer" nuumd mar over de daotum rond dit begrip bestaon nog al es misverstanen. Neffens oolde (weer) spreuken meugen allienig de waarme daegen rond 8 november zo nuumd wodden mar neffens meensken van et weer die d'r veur deur leerd hebben gaot et eins allienig om de waarme daegen tussen 17 en 25 september. Et begrip komt uut de Noorse of Germaanse mythologie, waorin godinnen van et noodlot al wevend of spinnend ofbielded wodden. Ze bieldden daormit de meenselike levensdraoden uut. Et woord "ooldewieven" is grootkaans weeromme te voeren op een vrouwelike waetergeest mit laank wit haor. Laeter wodde et toeschreven an oolde breiende vrouwluden en ok wel an veldspinnen die bi'j zok kalm naozoemerweer hiele lange draoden spinnen kunnen.

De verwarring over de daotum is eins wel begriepelik want et naojaor kent nog al een peer oplevings van de zoemer mit allemaole hiel verschillende naemen. In Nederlaand en Vlaanderen wodt een zoemers tiedrek rond 29 september wel "Sunte Michielszoemertien" nuumd; begin oktober hiet et een "kraenezoemer"; rond 11 oktober "Sunt Gummaruszoemertien" en 11 november is et dan een "Sunte Mattenzoemer".

In Zweden numen ze dit zaachte mooie naozoemerweer "Brittazoemer", naor de heilige Brigitta (8 oktober). In Tsjechië hiet et de "Sunte Wenzelszoemer (28 september); Engelaand nuumt et "Saint Luke's little summer" (18 oktober); Frankriek "l'été de St. Dénis" (van drekt nao 9 oktober) en Italië nuumt de waarmte rond et midden van oktober de "zoemer van Theresia". Duutslaand kent naost de "Altweibersommer" (eind september) ok nog "Allerheiligensommer" (in 't eerst van november) en in et noorden van Amerike staot de naozoemer bekend as "Indian Summer". Rusland het de "babje Ljeto", (d.i. "vrouwenzoemer"). Een verklaoring hierveur zol wezen dat de Russische zoemer mar kot duurt, krek as et gelok wat een Russisch vrommes in heur leven kent.

Et waarme naojaorsweer het haost altied te maeken mit een hoge lochtdrok boven Midden-Europe, waordeur de wiend in West-Europe uut et zuden wi'jt. Daormit komt de waarme locht bi’j oons, van rond de Middellaanse Zee waor in oktober en november nog tempereturen van 25 tot 30°C meugelik binnen. In oons laand wodt in oktober de 25°C nog wel es haeld en in november kan et zoemar een op een dag nog es een 20°C haelen. Et mooie naozoemerweer kan wel meer as een weke anholen, in oktober 1921 duurde et alderdeegst twie weken! Meerstal heurt bi’j dit mooie rustige weer aovens wel wat ’n lichte dieze, die deur de de ofnemende kracht van Evert (de zunne) morgens de hieltied kalmeran wegraekt en ok vaeke de hiele dag toch een betien hangen blift.

Vandaege de boekhaandels wat veurraod brocht van de ‘Drie maegies in ién boekien’. Et twiede boekien uut de riegel proefuutgaoven van de Stellingwarver Biebel. Dit boekien gaot over de biebelboeken: Ester, Judit en Ruth. Lezen jim die now mar even dan gaon wi’j ondertussen gewoon deur mit Marcus en Lucas…

Maendag (6/9):
Ze kwam gister - nog in de karke - recht op mi’j toe lopen en zegt: Ik kenne jow niet. Bi’j hier krek kommen te wonen? Nee, zeg ik, ik bin Piet en doende mit et vertaelen van de Biebel in et Stellingwarfs en ik wol wel es heuren hoe as dat in de praktiek uutpakt. Now, zi’j en heur man vunnen et mooi. En ze hadden ok kunde an de vertaelgroep van de Grunniger Biebel en…, dat zodoende. We hebben et d’r dus nog even stevig over had. Een mooie vrommes mit dudelike stellings, waor wi’j et liekewel nog laank niet over iens weren mar d’r vul goed mit te praoten en dan kuj’ d’r temeenste wat mit.

Ok nog een aemel kregen mit de kompelmenten veur mien gedicht: Oene Adieu! En ik mos neudig es een gedichtebundeltien maeken. Ik heb al vaeker zegd: ik kan mi’j niet veurstellen dat daor iene (now ja, disse dan bliekber wel) echt op te waachten zit. D’r wodden al zovule woorden in een bepaolde volgodder zet zodat et krek een gedicht liekt.

Vanaovend he’k Frank over de heerd had. Et vertaelseizoen is weer begonnen. We gaon d’r weer stevig tegen an onder et genot van een ballegien gehak, een schaole aepeneuten en wat kokosmekronen.