Naor Dagboekien 

Veurige weke Ankem weke

Weke 7 (14/2 – 20/2 - 2005):

Zundag (20/2):

Gisteraovend niet al te laete op bedde gaon dat ik was d’r vandemorgen al weer vroeg bi’j. De ofwas van gisteraovend ston d’r nog, d’r moe’n nog wat punties op de Psalms en ik bin nog drok in de weer mit 1 Koningen.

De Ilias van Homerus (zie: gister) schöt mi’j ok mar niet uut et benul. Ik heb dat stok nog wel een peer keer deurlezen mar ik geleuf dat et makkeliker is om de hiele biebel te vertaelen as allienig de Ilias.

Ik mos de kraante (LC) van gister ok nog even deur. ‘k Vun d’r niet al te vule spannend ni’js in disse keer. Et Klunderen van Karst leek weer nargens naor vun ik, de kop niet, de inhoold niet en et Stellingwarfs niet. Karst zal de vergoeding misschien niet missen kunnen, aanders zo’k ‘m graeg adviseren om hier mit op te holen. Dat hi’j et ok nog de hieltied drok het mit zien revue mag gien excuus wezen liekt mi’j.

Ik las in een oold schoeleboekien vandaege ok nog wat over de Diereriem. De Diereriem (ok wel Zodiak nuumd) is een baand langs de locht (hemel) over de ecliptica op een brette van ongeveer twintig graoden. Langs disse baand bewegen heur (schienber) de zunne, de maone en de planeten. De diereriem is oppat in twaelf vakken van ieder dattig graoden laank. D'r is ofpraot dat hi'j begint bi'j et lentepunt (et plak daor de zunne op 21 meert veurbi'j gaot). De twaelf vakken valen ongeveer saemen mit de twaelf sterrebeelden die dieren of mythologische wezens tonen, vandaor de naeme. Et sterrebeeld Weegschaole past trouwes niet in de dierefemilie. Et is d'r laeter dan ok an toe haokt. Een protte van disse sterrebeelden bin ontstaon bi'j de eerste landbouwvolken. Zi'j hadden bi'j et bepaolen van heur zi'jtieden e.z.v. een soorte van kelinder neudig. In haost alle oolde beschaevings vien ie een diereriem die bestaot uut twaelf tekens. Vanwege de precessie (slingering van de eerde-asse) verplaetst et lentepunt him ten opzichte van de steerns ongeveer iene graod in de zeuventig jaor. Sund de tied van de Assyrisch-Babylonische beschaeving (rond 800 v.Chr.), doe an de twaelf vakken van de diereriem twaelf sterrebeelden mit de korresponderende tekens benuumd binnen, is et lentepunt ongeveer veertig graoden verscheuven; van Ram tot de greens tussen Vissen en Waeterman. De tekens van de diereriem speulen een belangrieke rolle in de astrologie (sterrewicheleri'je). Deurdat de astrologen sund et bedaenken d'r van in Babylonië nooit es wat bi'jsteld hebben vanwege de precessie, bin de astrologische tekens now ongeveer ien plak opscheuven ten opzichte van de oorspronkelike (warkelike) sterrebeelden.

Vissen (Pisces): 12 mrt - 19 apr (21 feb - 20 mrt);

Ram (Ariës): 19 apr - 14 mei (21 mrt - 20 apr);

Bolle (Taurus): 14 mei - 21 jun (21 apr - 20 mei);

Twielingen (Gemini): 21 jun - 20 jul (21 mei - 20 jun);

Kreeft (Cancer): 20 jul - 10 aug (21 jun - 22 jul);

Lieuw (Leo): 10 aug - 16 sep (23 jul - 22 aug);

Maegd (Virgo): 16 sep - 31 okt (23 aug - 22 sep);

Weegschaole (Libra): 31 okt - 23 nov (23 sep - 22 okt);

Schorpioen (Scorpius): 23 nov - 30 nov (23 okt - 22 nov);

(Boge)Schutter (Sagittarius): 18 dec - 19 jan (23 nov - 21 dec);

Stienbok (Capricornus): 19 jan - 16 feb (22 dec - 20 jan);

Waeterman (Aquarius): 16 feb - 12 mrt (21 jan - 20 feb).

Die zeuven daegen in de oorspronkelike Schorpioen vaalt wel wat op, vien ik. Dat zuuk ik nog wel es uut.

Zaoterdag (19/2):

Vandemorgen wa’k d’r alweer op ‘e tied bi’j en hebbe eerst meer as tien aemels beantwoorded (bescheid geven vien ik mooier mar klinkt zo schoelemeester-achtig). Even laeter bin ‘k mit de stofzoeger deur ’t huus west en he’k wat bosschoppies daon. We kregen taovend vuuf miteters dat ik moch koken veur zeuven man. Daor dri’j ik mien haand niet veur omme vanzels en we hebben mitmekeer lekker ‘smikkeld en smuld’ van een grote panne ‘maccaroni mit tierelantijnen’ (toemaekte slao en zoksoorte grappen).

Iene van de aemels van vandemorgen sprong d’r wat uut. Daor kwam de Ilias van Homerus an de odder. Daor he’k mi’j vandaege dan ok nog even wat in verdiept. Uut de Klassieke Biebeltheek ha’k nog een boek uut 1949 liggen van perf. W.E.J. Kuiper, hooglerer an de UVA. De man (J.) van de aemel zocht een Stellingwarfse vertaeling veur et woord "Wrok" van Pest en Wrok. Ik heb de Ilias even hielendal (vlogge) deurlezen en neffens mi’j past daor et hiele mooie Stellingwarfse "Ooldzeer" hiel goed as vertaeling.

Nog een aemel die mi’j an et daenken zette kwam van H. mit o.e. disse tekst: "Ik vint dat de Schrieversronte goed wark verzet. Ok vint ik de Ovend een aorig blad. Mar et is wel jammer dat jongeren niks anleveren." (Jammer trouwes dat d’r gien argementen nuumd wodden waorom as et allemaole zo goed en aorig is.) Now heb ik et al zovaeke zegd dat ik ok wel viene dat de sSr best wel goed wark dot, mar ik zeg ok zovaeke dat et vaeks veur een klein betien meer vule beter kan. Neem now dat ievige gezever over ‘jeugdleden’. Nooit heur ie es wat daor dan an daon wodt. Veurig jaor (of is ’t al weer twie jaor leden?) bevobbeld, hebben ze een boekien van Lilly Köhler weggeven an de kiender van de legere schoelen in de Stellingwarven. Naotied nooit weer wat van heurd. Was et now zo muuilik om daor wat an vaaste te haoken zoas bevobbeld et maeken laoten van een uuttreksel of et maeken laoten van een gedichien over de inhoold? Een kleine muuite en dan hool ie nog wat kontakt mit die jeugd en bin ze d’r zels ok een schoffien in de praktiek mit doende. Miste kaans, liekt mi’j. Een kraante (of de Ovend) waor gien diskussie in meugelik is, is neffens mi’j een kraante van niks (da’s een kraante van schoelmeesters). In allerhaande literaire kraanten en kraanties waor ik van wete is altied krek een protte ruumte veur diskussie. Jaorenlang he’k wat had mit Frysk & Frij. Dat gong (misschien nog wel) argens over. Veur de Ovend meuj’ allienig mar wat anleveren en as de redaktie (drie man (m/v)) et goed genoeg vint dan komt et d’r in. Mar et mag niet (te) scharp of (te) smerig) en zo. Et moet veural hiel Stellingwarfs wezen… Neffens mi’j moe’we et krek van diskussies en betrokkenhied hebben. Daor woj’ mit mekeer stark(er) van. Mar ja, dan moej’gien lange ti’jen hebben vanzels…

In de LC van gister ston een inzunnen stokkien mit de tietel ‘God straft’. Daor he’k mit een inzunnen stok mar even op reageerd (zie op disse webstee onder: Inzunnen stokkies: Sodom) of hool de LC de kommende daegen in de gaten. Misschien stuur ik ‘m ok wel niet op want ja, ie blieven an de gaank.

Een man van et Friese Biebelmuseum belde vandemorgen mit de vraoge as d’r ok wat van oons biebelvertaelwark op pepier ston. Hi’j had mien adres deurkregen van de Schrieversronte (da’s aorig). Ik heb him (ommenocht) de drie boekies (proefuutgiften) toezegd die an now toe verschenen binnen: Genesis, Lucas en et boekien mit de drie maegies Ester, Judit en Ruth. Daor was de man slim wies mit. Ik ok. We hebben wel haost een ure over biebelse koegies en kalfies praot, wi’k leuven.

Vri’jdag (18/2):

Vandemorgen al veur zeuven ure in de auto naor ’t zuden van ’t laand. De hiele dag drok, drok, drok en taovend hatstikke laete weer thuus. Dat moet vanzels gien gewoonte wodden want dan hool ik te min tied over veur… En d’r liggen nog een hieleboel aemelties op mi’j te waachten die ok even een netties bescheid hebben moeten.

Donderdag (17/2):
Ik las in de NOS (Lekaole kraante) van vandeweke dat de begeleidingsgroep Heemkunde (10 leden + 2 adviseurs) opstapt is. In de LC (Liwwadder kraante) van vandaege staot dat et Heemkunde-bestuur opstapt is. Veur iene die niet krek wet wat Heemkunde is: Dat bin ‘Stellingwarfs Eigen’ lesuren die in de Stellingwarven invoerd binnen doe in Frylân et Fries een verplicht vak wodden is op schoelen (1985). Heemkunde gaot over geschiedenis, saemenleving, keunst, netuur, laand(schop), volk en tael. Wegens bezunegings van de (beide) Gemienten blift d’r now allienig nog wat geld over veur et onderdiel: tael. Sietske dot d’r veur de Schrieversronte (sSr) een protte (betaeld) wark an he’k wel es begrepen. Now was et neffens mi’j trouwes al vule langer bekend dat d’r bezunigd wodden mos. Op de laeste jaorvergeerdering (mei 2004?) van de sSr was d’r ok al spraoke van. Tussendeur he’k d’r nooit wat van heurd of zien en now iniens (binnen een weke van overleg) stapt et spul op. Dat liekt me gien starke zet toe. D’r wo’n in de beide kraante-artikels trouwes hielendal gien ciefers of aandere getallen nuumd. Dan is d’r veur een butenstaonder ok niet al te vule van te zeggen vanzels. Dat ik bin zels mar even een betien op onderzuuk gaon. Et meerste he’k gien zicht op of is mi’j tevule wark mar de jaorstokken van de sSr he’k d’r al even bi’jzocht. Neffens de exploitaosierekeningen (wat een mal Fraans/Stell. woord!) is d’r in 2001 van de beide Gemienten 16.656 (ieder 8.328) kregen, in 2002 was dat 17.104 en in 2003 was ‘t 17.718 euro. En a’k dan in diezelde verslaegen zie dat Sietske heur pat an (Heemkunde) loonkosten in 2002 al 19.949 telden en in 2003 al 19.936 dan kan een boer op zien blote klompen wel anvulen dat zoks nooit goed gaon kan!!! En et bestuur slapt gewoon deur!!! (De jaorstokken van 2004 kon ‘k zo vlogge niet vienen.)

Taovend kwam Jannes mit een grote deuze gebak langes om nog even deftig ofscheid te nemen van de Wiespraoters. Al mit al het hi’j 21 keer mitdaon; krapan een jaor. Hi’j het et niet zegd mar ik kreeg et gevuul dat hi’j al haost spiet had van zien overstap naor de redaktie van De Ovend. Even laeter gong et d’r goed om weg. Veural in et stokkien over et mitpraoten van burgers over ni’j lekaol en sociaol beleid gong et d’r heftig an toe. Wethoolder Van der Kooij kan zien bost mar nat maeken as hi’j ‘oonze’ Britt ankem weke in Munnekeburen tegen him over krigt. Ze kennen mekeer ok nog wel van ‘et geval Steense’ (zwembad) in Wolvege.

Ik raekte taovend in de kroeg ok nog verzeild in een wild gesprek over et opstappen van de begeleidingsgroep Heemkunde. Daor gong et d’r nog vule heftiger an toe (kroegpraot, dan heur ie nog es wat). Et was de meersten wel dudelik dat d’r de laeste jaoren ok mar een betien mit de pette naor gooit is. Niet zozeer over et wark dat ze ‘ieder veur zich’ misschien an deden mar veural et gebrek an visie op een wat langere termien brekt ze now op, zo was de konklusie. Et ‘de nekke ommedri’jen van de eigen kultuur’ het disse klup et meerste an heur eigen kultuur te daanken. Dat de sSr daor ok toe heurd was niet zo verwonderlik omreden dat dezelde perblemen kent. Daor is ok een groot gebrek an visie en indringers in heur ‘eigen kultuur’ (wat dat ok wezen mag) was daor ok niet welkom, neffens disse wiespraoters. Et zal jim gien ni’jdoen dat ik mi’jzels hier wel aorig in vienen kon. Over veertien daegen moe’we d’r mar es even in ’t echt over Wiespraoten en ik moet et mar es even bi’j et bestuur van ‘Stellingwerfs Eigen’ op et bottien leggen. Misschien kuwwe wel een pat van ’t wark van de begeleidingskemmissie ‘Hiemknudde’ overnemen. Awwe dan ok drekt een stel vri’jwillegers (frustreerden) mobiliseren dan kan d’r ok nog wel es wat moois gruuien. Dus vri’jwillergers: je mar even (op dit aemeladres) melden, liekt mi’j.

Woensdag (16/2):

Gister kreeg ik een aemel van iene die vreug a’k wel es op bedde lag want ik had een aemel stuurd om halfdrieje naachs en dat klopte wel aorig. ’t Was mi’j te waarm onder de laekens en lange slaopen doe’k nog wel es a’k vuvenzestig west bin. Dan he’k ik daor wat meer tied veur. Vannaacht was ’t alweer krapan twie ure mar wel om krek zeuven ure weer beneden.

Ik kreeg gister ok een aemel van een aorige studente (Linda) uut de kontreinen van Amsterdam die mi’j vreug a’k heur ok wat veerder helpen kon mit et maeken van een leesplaankien in een dialekt. Ik heb heur eerst mar es verwezen naor mien woordeliesten op disse webstee. Daor was ze slim bliede mit.

Gisteraovend bin ‘k bi’j Jan en Marka west. We willen eins wel perberen om et Hooglied op meziek te zetten en om dat dan (ankem jaor?) in de karke van Berkoop as een kleine cantate uut te voeren. Dat wodt trouwes nog een hiele toer. Mar et begin is d’r. Naost Jan en Marka hewwe ok al kontakten legd mit et koor van Ni’jberkoop en verschillende kantorei-muziekaanten in Kampen, Amsterdam en Leuven (B).

Ik heb gisteraovend rond een ure of twaelf ok nog even naor de steerns keken. Et sterrebeeld Eridanus daor a’k et gister (n.a.v. Joop zien verhaeltien op et kelinderblattien) over had, ston veur et grootste pat glashelder en veur et grootste pat boven de horizon tussen west en zuudwest. En hi’j begon (van boven of) krek onder Rigel. Rigel is de onderste steern van et sterrebeeld Orion. Rigel he’k mar even kombineerd mit riegel en zo kwam ik veur Eridanus tot de riegel: Lambda Eridani, Cursa, Omega Eridani, Mu Eridani, Nu Eridani, Beid, Zaurak, Pi Eridani, Delta Eridani, Epsilon Eridani, Azha, Tau1 Eridani, Tau3 Eridani, Tau4 Eridani, Tau5 Eridani, Tau6 Eridani, Tau8 Eridani, Tau9 Eridani, Upsilon1 Eridani, Upsilon2 Eridani, 43 Eridani, 41 Eridani, SAO 194559, SAO 194550, SAO 216405, 82 Eridani, Aeamar, Iota Eridani, Kappa Eridani, Phi Eridani, Chi Eridani, Aehernar. Dit bin allemaole steerns (van boven naor beneden) die mitmekeer et sterrebeeld Eridanus maeken. De laeste (onderste) twieje weren trouwes niet te zien want die stonnen rond twaelf ure krek onder de horizon (zuud-west). Mar doe’k de ogen even stief dichte kneep zag ik ze mit mien dadde oge. Dat he’k overholen van mien reizen mit de ‘grune mannegies’. An de zuudkaante onderan leup Horlogium een aentien paralel mit Eridanus op en et Zenith ston in Hydra.

Deensdag (15/2):

Doe’k gister in Drachten was ha’k (vanzels) ok weer ruzie mit et kopen van ’n parkeerkaortien. 120 Minuten veur een euro ston d’r op de automaot en d’r konnen dubbelties, twintigers, vuuftigers en nuum mar op, wel in. Mien kleinste muntien was iene van vuuftig centen en dat leek mi’j dan ok wel wat toe. Een hiel ure ha’k meer as genoeg an docht ik. Doe’k die vuuftig d’r ingooide zee et malle ding: "Prijzen zijn gewijzigd. Minimale inworp 1 euro". Mar ik hoef hier gien twie uren te staon. Dat moch wel wat kotter mar ik mos d’r wel veur betaelen. Daor woj’ toch hielendal ziek van?

Tineke Netelenbos is vandaege jaorig en wodt (ok alweer) 61. Behalven dat sluke haor van heur, zicht ze d’r veur heur leeftied nog hiel aorig uut, vien ik. Van 1994 tot an 1998 was "Juf Tineke" staotssiktaoris van Onderwies (ze had zels een HBO-lerarenopleiding) in et eerste kammenet van Wim Kok. Ze was doe verantwoordelik veur et basisonderwies. In 1998 maekte ze een opmarkelike overstap doe ze Annemarie Jorritsma opvolgde as minister van Verkeer en Waeterstaot. Dat was doe in et twiede kammenet van Kok.

Zundag ha’k in mien kommentaor op Johan zien Klunderen zien "Peerdevoels" verbeterd hebben wild in "Peerdevoelens". Gisteraovend laete – zeg mar vannaacht - wodde ik d’r op wezen dat dat "Ham" of "Hamme" wezen mos. Inderdaod, op blz. 301 F-K staot et hiel dudelik zo beschreven. "Vroeger hongen ze de hamme (of ham), want zo hiet peerdevoelens, zo hoge meugelik in een (pere) boom. Dat was een soort bi'jgeleuf. Ze geleufden doe dat et veulen - as et laeter peerd wezen zol - d’r fier van wodden zol."

Aachter op et blattien van de 13^de en 14^de beschrift Joop et sterrebeeld Eri(danus). Joop schrift dat dit sterrebeeld ‘ontspringt’ in et sterrebeeld Orion. Ik mien te weten dat et krek buten Orion, Stier en Walvis staot (an de zuudkaante) mit uutlopers naor de sterrebeelden ‘Toekan’ en ‘Kleine Waterslang’. Nog een bescheiden anvulling: de Griekse astronomen Aratos en Eratosthenes hebben de naeme Eridanus veur et eerst an dit sterrebeeld geven.

Ra, ra:
Ies, winter, wi'jen, skienen, wolle, noren, sokken, koold, vriezen, meert en snet maeken tegere een sni’jklokkien.

Maendag (14/2) (Valentijnsdag):

Vandaege bin ‘k allienig mar verliefd west. Et begon vandemorgen al op ‘e tied. Doe ‘k mien rekentuug anzette was de eerste aemel die ‘k kreeg een stok uut et Hooglied van goeie kunde van de Universiteit van Amsterdam:

En disse jongens weren niet de ienige waor a’k een aemel over et Hooglied van kregen hebbe.

Op et blattien van de scheurkelinder wodt wel nuumd dat et vandaege Valentijnsdag is mar de spreuke hadden ze d’r wel een betien op anpassen kund vien ik. Zoe’n snippe uut Hooglied dot et toch aorig beter as: "Hi’j is him uut de bek sneden (hi’j liekt sprekend op him)" In dit verbaand zol ik trouwes zeggen : hi’j is zien weerscheide.

Vandemiddag wa’k even in Drachten en leup ik ok even bi’j Primafoon-winkel binnen mit een vraoge (kleine klacht) over mien gsm-megien van een halfjaor oold. Wat staot daor een alderaekeligst, ongeïnteresseerd volk in die winkel! Of lag et an de maendag (middag) misschien. Veur mi’j wodden d’r zeker drie fesoenlike meensken ‘et bos instuurd’ en et gong mi’j krekliek. D’r schieve tegenover was gelokkig krek zoe’n soorte winkel, mar van een aander mark, dat daor he’k mi’j vot mar een aandere toestellegien haeld.

Taovend het et vertaelkoppel – onder et genot van een fruitige rosé en een dikke gehakballe - drok in de weer west mit et naokieken en verbeteren van Psalms. En daor biwwe nog lange niet klaor mit. Op anraoden van nog een mitlezer hewwe hier en daor nog wat dinkies anpast in Genesis en Lucas. De laeste versies he’k krek weer op de webstee zet: www.stellingwerfs-eigen.nl