Naor Dagboekien

Veurige weke Ankem weke
*
Weke 12 (21/3 – 26/3 - 2005):
*
Zundag (27/3 1^ste Paoskedag):
*
Mit regelmaote kiek ik o.e. ok even op de webstee van de sSr. Jammer, d’r gebeurt niet zovule en ik argere mi’j nog de hieltied an et woord ‘uteraord’ in de ni’jgies die dan uteraord ok al lange gien ni’jgies meer binnen. Uteraord is een "Karstiaans" woord en dat heur ie as sSr dan ok niet te bruken.
*
De daotum van de eerste paoskedag vaalt neffens de kristelike kelinder op de eerste zundag nao volle maone nao et begin van de lente (21 meert).
Et joodse paoskefeest (Pesach) begint altied op de aovend van de veertiende van de maond Nisan (half-meert tot half-april) of te wel op de daotum waorop et volle maone is in de maond waorvan de veertiende dag - rekend van de ni’je maone of – vaalt op of nao et begin van de lente (lente-equinox).

Een equinox is ieder van de beide sniedepunten van de ekliptika mit de evenaor van oons universum rond de zunne (Evert). Die beide equinoxen bin et lentepunt en et haastpunt die ok wel et veurjaors- respektievelik haastnaacht-eveningspunt hieten omreden Evert dan op iene van disse punten staot en de dag en naacht dan lieke lang binnen (dag-en-naacht-evening). Vanwege de precessie verschoeven de equinoxen jaorliks ongeveer 50 seconden naor et westen toe, rekend langs de evenaor van oonze (zunne)wereld.
*
Ik zag dat Johan vri’jdagaovend laete naor dezelde kardioloog in etzelde radiopergramme luusterd het as ikke. En daj’ d’r dan ok beide een stokkien over schrieven is toch een vremd toeval…
*
Hoevaeke heur ie niet
ik hebbe haost gien tied...

Hiel lange leden was d'r een begintied
nog vule eerder hiette dat veurtied
even laeter haj' een iestied
nao een schoffien een stientied
een broonstied
een iezertied
en een goolden tied.

Wat west het da's verleden tied
vandaege is de tegenworige tied
ok zoe’n verleden dat is de voltooide tied
riekaans kriej’ ok nog een toekomstige tied.

De duutsers maekten hier bezettingstied
en dat was doe in die tied
toegeliekertied
ok de mobilisaosietied
en onderduken dat deej' doe in onderdukerstied.

Een voetballer die kent blesuretied
een timmerman bruukt bouwtied
hi'j dot dat in zien eigen tied
mar ok nog es toegeliekertied
kan hi'j et doen in de baos zien tied.

Lange leden was doedertied
een aander zegt vaeks indertied.

Aj't goed doen dan neem ie eerst wat veurbereidingstied
de deengies diej' dan doen die doej' in warktied
tussendeur hej' soms wat waachttied
wat overblift dat numen we vri'je tied
en aj' veer votgaon dan hiet et weer vekaansietied.

Vuuf- en zesentwintig decemeber hewwe kasttied
eerste lente, vollemaone, zundag, dat is paosketied
die tied die dan komt dat is pinkstertied
die daor weer nao ... die weet ik niet.

Doe aj' jong weren doe waj' in je kiendertied
aj' gelok hebben koj' ok nog es in je ooldhied
dat het alles te maeken mit je leeftied.

Overdag dan kennen we koffietied
aj' gien koffie lussen dan neem ie mar wat theetied
melk of soepe drink ie bi'j de maoltied
meerstal doe'we dat rond eterstied.

De kraanten raeken in komkommertied
ze gaepen wat en roepen es heremientied.

Aj' vroeg binnen dan bej' op 'e of betied
aj' wat laeter kommen dan koj' naotied
aj' 't now niet doen dan doej' et mittertied
aj' d'r niet an toe kommen dan doej' et hielemaole niet.

Vroeger dat was in de oolde tied
now leven we in de ni'je tied
tegenworig hewwe zoemertied
en hewwe ok een wintertied.

D'r bestaot ok nog altied
of ie zeggen: de hieltied
zoks in 't veurjaor dat is meitied
een veeboer doet et twie keer daegs in melkerstied
as bouwboeren et doen dan doen die et in zi'jtied
en as ze zi'jd hebben komt d'r ok een oogsttied.

Aj't je ofvraogen dan zeg ie: dat dat nog bestiet
aj't je niet ofvraogen dan doej' et niet.

Een jong maegien het mar een klein betien tiet
een oolde man het ok nog mar een betien tied
een grote vrouw het vaeks hielvule tiet
een betien man die het dat dan weer niet.

Dat zeur now niet …
aj' leven dan hej' dus zat an tied
aj' dood binnen dan hej't eerst niet.

*
Zaoterdag (26/3):
Doe ‘k gistermiddag bi’j Frank weg ree was ’t een graod of vuuftien en een betien nevelig over de weg. Die vuuftien graoden daor kon ‘k niet zovule an veraanderen, dat nevelig wezen lag et meerst an mi’jzels, kwam ik laeter aachter.
*
Gisteraovend biwwe nog even naor Anner- of Eexterveensezaandvoortsekenaol west (of zoks). Op de weerommereize was ’t wel hiel slim nevelig vun ik mar dat lag ok al weer niet an ’t weer. Op ‘e radio (tussen 0:00 en 01:00 ure) was een meneer die hiel mooi vertellen kon over ‘bijna doodserverings’. Aj’ een posien gien bloeddrok meer hebben en ok gien aosemhaeling en et komt even laeter toch nog weer (zo goed as) goed, dan kan je zoe’n ‘bijna doodserverings’ overkommen. Pattie meensken die dat al es overkommen is hadden daor mooie erverings bi’j.
*
Vandemorgen moch ik even mit de stofzoeger deur ’t huus en de gerage mos ok neudig es even weer uutveegd wodden. In de gerage kwam mien golftasse opiens onder et stof weg dat ik hebbe de stokken ok mar geliek weer een betien oppoetst. Vandaege of morgen moet et mar es weer wezen. ’t Is al even leden da’k morgens vaeks een betien an ’t wark was, middags een peer uren op de golfbaene ommeleup en dan aovends ok nog wel es wat te bridgen. Mar dat was tevule van et goeie. Dat bridgen he’k doe mar zitten laoten, golfen doe’k eins vusen te min omreden d’r haost gien tied meer overblift om wat te schrieven en wat te warken.
*
As et nog een posien zo deurgiet dan bin ‘k bange da’k mittertied mit schrieven ophool. Temeenste a’k mi’j bi’j toeval nog es inschrieve veur een kursus ‘Spannende verhaelen schrieven’. Gister zat de twiede opdracht bi’j de post van de beide maegies, Akky en Tine. D’r zal niks verkeerds an wezen (wie bin ik?) mar a’k dit allemaole van te veuren weten hadde dan ha’k me hier niet veur opgeven. Waor et an ligt? Now ja, et meerste an mi’jzels vanzels mar dit is mien stijl niet zo. En dan dat overdreven ‘geschoelemeester’ d’r omhenne…!
*
Weej’ ok hoe we an de paoskehaeze kommen? wodde mi’j vandaege vraogd. Even in de boekekaaste ommerommeld en daor vun ik een oold snuusterig boekien mit allerhaande symbolen. Nao wat henne-weer blaederen ston de haeze d’r ok nog in. Een paoskehaeze is/was een onzichtber dier mit een goolden vacht en staot - krek as et ei - veur vruchtberhied. De haeze was et symbool van de vruchtberhiedsgodin Isjtar (een twieslachtige m/v god/in van et oolde Mesopothamië zo rond drie- tot twieduzend jaor v.Chr.). Mar waorom hewwe eins gien paoskeknien? Now omreden et knien eerst rond de Middelieuwen in oonze kontreinen veurkomt en de haeze al vule eerder. Et kan ok nog wel wezen dat de paoskehaeze eerst een voegel was die ruzie kreeg en doe in een haeze veraanderd wodde. Veur straf moch disse vremde voegel nog mar ien keer jaors eier leggen.
*
Vri’jdag (25/3):
't Is vandaege Goeie vri'jdag. Dat is de vri'jdag veur et Paoskefeest. Dit is de dag waorop et kristendom et wegraeken van Jezus gedaenkt. De naeme 'Goeie vri'jdag' herinnert d'r an, dat de dood van Jezus gebeurd is omwille et (goeie) heil van de wereld. De Goeie vri'jdag is de eerste dag van et binnen de Goeie weke (Stille weke) gelegen 'triduum sacrum' en staot in et biezonder in et teken van de overdaenking van et lieden en starven van Christus. Van oorsprong was disse vri'jdag allienig (mar) een vastendag, wiels et lieden van Christus overdocht wodde mit een viering in de paoskenaacht.

De Romeinse liturgische viering van Goeie vri'jdag is deurzichtig en ienvooldig van opzet en naor tekstuele inhoold vaeks ok oorspronkelik en riek. De dienst bestaot uut een lezing (mit as centraol punt et passieverhael neffens de apostel Johannes), gebeden veur alle noden in de wereld, en de verering van et kruus (die weerommegaot tot de verering van de kruusreliek die in Jeruzalem beweerd wodt); de ondertoon van disse verering is de verheffing van et kruus as teken van overwinning en verlossing) en aendigt mit de kommunie van bolle dat de dag teveuren 'konsakreerd' is (de zonuumde 'missa praesanctificatorum'). In de viering van vandaege-de-dag klinkt nog de hieltied de oorspronkelike betekenis van de 'passio' deur. Et is de overdaenking van et 'pascha van Christus'. Zien deurgang deur lieden en starven naor zien opstaanding. In de middelieuwse vroomhied kwam et gedaenken van Christus zien dood centraol te staon. Dit vien ie nog weeromme in de butenliturgische passiespeulen en gebruken die hier ok wel mar veural in Zuud-Europe nog aorig in zwang binnen.

*
Donderdag (24/3):
Et lopt tegen Paosken dat lao’we nog vlogge even een paoskeigien maeken:
*
‘k Moet jim even wat bekennen…
Een ‘Dagboek’ is neffens mien woordeboekien: "1. Boek waarin men zijn dagelijkse belevenissen in optekent; 2. Koopmansboek waarin men inkomsten, uitgaven enz. dagelijks bijhoudt."
Wat ik hier daegeliks an ’t broddelen bin het dan vaeks ok niks mit een ‘Dagboekien’ in die betekenissen te maeken. Dit liekt vaeks meer op de aachterkaante van de blatties van de Spreukekelinder mar dan in een omkeerde volgodder. Mar ja, wat moej’ dan. Et meerste wa’k daegeliks omhanen hebbe is ok hielendal niet interessaant en jim hebben daor dan ok lekker niks mit te maeken. Al hielendal niet mit mien daegelikse inkomsten en uutgaoven. Literaire hoogstaanties maek ik ok al niet. Wat dan nog overblift is eins niks meer en niks minder as allienig mar een betien mit de Stellingwarfse tael (en schrieveri’je) doende wezen (ommeheisteren / ommepakken). Somstieden liekt et ok wel es krek a’k de schoelemeester uuthangen wil mit sommige stokkies ‘Wetenschoppelik wiespraot’. Mar die schoelemeester uuthangen, dat wi’k al hielendal niet, daor bin meer as genoeg aanderen vule beter in. Nee, et bin meer de deengies die mi’j daegeliks op ien of aandere meniere deur de grieze massa flitsen, die ‘k in een kraante, in een gesprek, radio, tillevisie, aemels en zo tegenkomme. En dat kan van alles wezen. D’r is vaeks ok gien rooie lijn in te vienen en ok gien touw an vaaste te kneupen, wi’k leuven. Daor komt ok nog es bi’j da’k mit een soorte van humor behept bin waor mar hiel weinig ‘gewone meensken’ omme lachen kunnen of begrip veur hebben (willen). Rest mi’j nog iene troost: misschien bin ‘k op ’t heden wel degene die daegeliks et meerste in ’t Stellingwarfs schrift… Now ja, iene van degene dan… Now ja, iene van de eerste honderd dan… En aj’ dan naogaon da’k daornaost daegs ok nog es zo tussen de vuufhonderd en duzend riegels in half Nederlaans, half Engels schrieve dan is ’t ok gien wonder da’k wel zoe’n twie toetsebodden jaors versliet, toch…? Mar et blift allemaole locht, locht en nog es locht…
*
Ik wodde vandemorgen al op ‘e tied een ezel nuumd…! En ok nog haost terechte. Ik wodde d’r even hiel fienegies op wezen da’k een stokmennig liesternaemen in mien stokkien van woensdag wel wat hiel ienvooldig verStellingwarfsd hadde en ik heb hier nog wel zoe’n mooie liest mit Stellingwarfse voegelnaemen van Henk. J. naost mi’j in ’t boekerek staon…! He’k dan ok drekt even rechtzet en mien verontschuldigings veur meensken die heur daor wat an stoord hebben vanzels.
*
Vandeweke kwammen we bi’j et vertaelen van de biebel in 1 Kon. 7 een "goolden snuter" (gouden snuiter) tegen. Now weet ik alles van ‘rare snuters’ en zo mar dat van die goolden snuters wo’k toch even in ‘de Dikke’ naokieken. Snuter staot op blz. 243 S-Z en ok nog wel mit twie meugelikheden: 1. Vreemde persoon; now die kennen we allemaole wel vanzels, en 2. Vinnig-kritische opmerking die men plaatst. Oonze goolden snuter kwam niet van pas en we hebben dan ok een anvulling veur Henk: 3. Apperaot om een (zoeg)puntien an een sigare te snuten; ok zoe’n soorte ding dat lang leden wel bruukt wodde om de kouse van et pietereuliestellegien wat bi’j te snieden en tegenwoordig om et puntien van et lontien van een keerse wat of te knippen as die begint te roeten. Aj’ de buusdoek dan toch ienkeer in de haand hebben en mit dat snuten doende binnen dan kiek ie ok drekt even bi’j ‘snuten’ now. Henk het allienig et snuten van de neuze opneumen. Daor hewwe dan ok een anvulling op: 2. et snuten van een deure of dri’jraem (een betien bi’jschaeven, et tegenovergestelde van aarm-schaeven). Dit snuten staot ok niet nuumd bi’j ‘ofsnuten’ op 526 L-R. De deuren in de Stellingwarven hoefden nooit aarmschaefd of sneuten te wodden want ze stonnen altied wiedwaegen eupen veur Jan en alleman, daenk’.
Een (veurkeurs)woord waor ak et lang niet mit iens bin is ‘spulen’ (blz. 299 S-Z). Zowel van mi’j- / oonszels as rond om mi’j henne heur ik niet aanders as ‘spulen’ mar neffens et Boek moet et ‘spoelen’ wezen (283 S-Z). Et wasgoed niet spulen, melkbussen niet ommespulen mar spoelen en ommespoelen en gao zo mar deur. Bi’j de veurbeeldzinnegies van dat ‘spoelen’ staot d’r trouwes hiel vaeke (Nbk) aachter dat ik bin bange dat ze dat bi’j Henk zien oolden thuus een protte zo zeden mar ik vien ’t jammer dat et niet gewoon ‘spulen’ wodden is want ik hebbe et ‘spoelen’ in disse zin nog nooit heurd. En hoe komt et dan mit dat ‘spoelen’ in de zin van spoelen aj’ een klossien gaoren ommespoelen van de grote spoele op een kleine spoeltien? Gek woj’ d’r van…
*
Bi’j die goolden snuter kwammen we even veerder et perbleem tegen van et ‘vergulden’ of ‘vergoolden’. Dat kwam / komt hier in de Stellingwarven bliekber ok niet al te vule veur want et staot niet in ’t Boek. Aj’zoe’n snuter van blik now es wat mooier maeken laoten willen, laoj’m dan vergoolden of zoj’m vergulden (of vergullen? nee) laoten?
*
Woensdag (23/3):
Johan vun gistermorgen een dooie zwatte vrouwgiesliester in zien ni’je tuun. Was ’t niet beter west om d’r een foto van et beest bi’j te zetten in stee van …. Ik viene eins, dat aj' zoe’n belangriek bescheid doen, daj' dan wel wat zorgvuldiger wezen meugen mit de beschrieving want now weten we nog niet krek wat liester as d’r now dood in zien tuun lag. Ik hebbe wel een vermoeden mar de voegelties die liester nuumd wodden (Turdinae) bestaon wel uut zoe'n 300 verschillende soorten verdielt over zoe'n vuvenveertig geslachten. En van welke lag d'r now een vrouwgien (?) bi'j Johan in de tuun, wil ik dan weten. Was et de Zwatte liester (Nl.: Merel) (Lat.: Turdinae merula), et Roodvleugeltien (Nl.: Koperwiek) (Lat.: Turdinae iliacus), de Schatliester (Liesterstrikkers: Dubbele liester) (Nl.: Kramsvogel) (Lat.: Turdinae pilaris), de Kleine bonte liester (Nl.: Zanglijster) (Lat.: Turdinae philomelos), de Grote bonte liester (Nl.: Grote lijster) (Lat.: Turdinae viscivorus), de Doomenee (Nl.: Beflijster) (Lat.: Turdinae torquatus), de Siberische liester (Lat.: Turdinae sibericus), de Naumannsliester (Lat.: Turdinae naumanni), de Brune liester (Lat.: Turdinae eunomus), de Vaele liester (Lat.: Turdinae obscurus), de Damaliester (Lat.: Turdinae citrinus), de Schamaliester (Lat.: Copsychus malabaricus), de Dayalliester (Lat.: Copsychus saularis), de Roodbostliester (Lat.: Turdinae migratorius), de Bosliester (Lat.: Hylocichla), de Dwargliester (Lat.: Hylocichla ustulata), de Nachtegaalliester (Lat.: Catharus), de Rotsliester (Lat.: Monticola), de Rooie rotsliester (Lat.: Monticola saxatilis) of de Blauwe rotsliester (Lat.: Monticola solitarius) misschien? Veerder kan et ok nog wel es iene van dissen west hebben: de Tapuit (Lat.: Oenanthe oenanthe), de Roodbost (Lat.: Erithacus rubecula), de Nachtegaal (Lat.: Erithacus megarhynchos), de Blauwbost (Lat.: Erithacus svecicus), de Zwatte of de Kraegde roodstat (Lat.: Phoenicurus ochruros, resp. Phoenicurus phoenicurus), ezv., ezv. Mar ja, Johan zicht de solitaire Roodbost ok wel es in hiele kloften deur zien ni’je tuun veurbi’jvliegen he’k wel es heurd. Hi’j zicht ze dan ok wel vaeker vliegen…
*
*
Deensdag (22/3):
Ik heb et vandaege hatstikke drok had en ik hebbe mi’j hatstikke kwaod maekt. En dat is niet goed, liekewel et iene niet as et aander ok niet. Een simpel gedichien en dan mit een waarme kruke op bedde. Ae, sodemieter toch op mit je waarme kruke…!

-pb-
*
Maendag (21/3):
Wanneer is ’t now riegel en wanneer is ’t now regel? Disse vraoge wodde ik op attendeerd deur een lezer in Johan zien dagboekien. Op 18/3 schrift Johan: "Now ja, ik gao dus nooit naor een preek, mar ik zinge wel mit grote riegelmaot gezangen, psalms en lieden, want …" Kotleden hadden Frank en ik et krek uutvunnen (mienden wi’j, nao haost wat een orale ruzie).

Riegelmaot staot niet in ’t woordeboek, riegelmaotig wel (blz. 1055 L-R). Regelmaot ok weer wel (blz. 1025 L-R) mar regelmaotig weer niet. Bi’j oons vertaelen van de biebel hadden wi’j et zo docht:
Regel, regelmaot(e) en regelmaotig staot veur een "regelmaat in de tijd" zoas: de regel is drie keer in de weke seks, drie keer in de weke haddelopen is ok regelmaot en aj’regelmaotig naor de preek (toe) gaon dan kuj’ mit ien keer in de weke toe.
Riegel, riegelmaot(e) en riegelmaotig staot veur een "regelmaat in de ruimte" zoas: die boeken staon mooi op de riegel, d’r zit riegelmaot in dat metselwark en die paolties staon riegelmaotig om et laand (henne). ‘k Bin now wel beni’jd as Johan now mit grote "riegelmaot" of mit grote "regelmaot" zingt mar dit voegeltien zal ok wel zingen zoas hi’j bekt is vanzels.

Et hiele perbleem van ‘riegel’ en ‘regel’ liekt wel wat op ‘uutgifte’ en ‘uutgaove’. Geld geef ie uut as een uutgaove; aj’ een boek uutgeven dan doej’ een uutgifte. Gek woj’ d’r van…
*
Vandaege kwam ik dit ‘reklame-spottien’ tegen in Jesaja 23:15-16:
Op die dag zal Tyrus gedurende zeuventig jaor in vergetelhied raeken, de levenstied van een keuning. An et aende van die zeuventig jaor zal et Tyrus krek zo vergaon as de hoer uut et lietien:
Trekke mit je liere deur de stad,
aarm vergeten hoertien.
Speul en zing een lied,
zo mooi en zo lange aj' kunnen,
aanders zien ze je niet staon.

N.B.: We hebben et hier over de twiede helte van de achtste ieuw v.Chr.!

*

HERA (dochter van Cronus en Rhea; zuster en vrouw van Zeus).
Hera is de bescharmelinge van et huwelik. Alle stellegies wodden deur heur bescharmd. Een protte vunnen heur de mooiste godin van de Olympianen. Argos is heur favoriete stad en de beesten die heur dierber weren, dat weren de koe, de kri’je en de pauw. Hera heur Romeinse naeme is Juno. Hera is de dochter van Cronus en Rhea, en dus een zuster van Poseidon, Hades, Demeter, Hestia en Zeus. Zi'j wodde ok deur Cronus opeten en doe zi'j en heur aandere breurs en zusters mit hulpe van Zeus bevri'jd wodden, wodde ze naor Arcadia toe brocht en daor grootbrocht deur Temenus en de Seizoenen. Hera is trouwd mit heur machtige breur Zeus. Tegere kregen ze vier kiender: Ares, Hebe, Eris en Hephaestus. D'r wodde ok wel es zegd dat Hephaestus eins allienig mar et kiend van Hera was en niet van Zeus. Ze had nog een dochter die Ilithyia hiette en die de Godin van et 'poppienkriegen' is. Hera bruukte de meeste tied van heur bestaon om wraoke te nemen op de starvelingen die allemaole minnaressen weren van Zeus (of et now wel of niet waor was) en heur kiender die ze mit Zeus kregen hadden. Heracles (in et Romeins: Hercules), zeune van Alcmene, was degene waor as ze heur et meerste an argerde en ze kwelde him haost zien hiele starfelike leven. Ooit wodde ze beetneumen en het ze Heracles an heur bost legd doe hi'j nog klein was. Doe ze d'r aachter kwam dat hi'j de zeune van Zeus was, stotte ze him van heur bost of en deur de melk die nog de hieltied uut heur bost stroomde, is de Melkweg ontstaon.

In een aander verhael, doe Hera op een dag een groep Nimfen an et bespioneren was omreden zi'j iene van de nimfen verdocht van een affaire met Zeus, kwam Hera een nimfe tegen die Echo hiette. Echo was een nimf die je de oren van de kop kletste en dat dee ze ok tegen Hera. Hera wodde hierdeur zo irriteerd, ok al omreden de aandere nimfen votvlochten veur et gebrabbel van Echo en zi’j d’r allienig veur ston. Hera wodde zo lelk op Echo dat zi'j heur strafte deur heur nooit weer uut heurzels praoten te laoten. De aarme Echo kon allienig nog mar iene naopraoten. Niet lange naotied wodde Echo verliefd op Narcissus mar ze kon niks tegen him zeggen. Doe reup Narcissus: "Is hier iene?" En Echo zee doe: "iene, iene, iene". Narcissus kon heur niet zien. Narcissus zee doe: "Kom hier es!" En weer herhaelde Echo him: "ier es, ier es, ier es". Narcissus wodde doe zo kwaod dat hi'j bi'j heur weg gong en Echo kwiende langzem weg van verdriet totdat d'r niks van heur over bleef… allienig nog heur stemme.