Naor Dagboekien

Veurige weke Ankem weke
*
Weke 35 (29 augustus – 4 september 2005):
*
Et fesien, tegere mit et Fryske Gea en de prissentaosie van oonze Wieshied uut de Biebel in et Stellingwarfs bi’j et arkje van Rink van der Velde op ‘e Veenhoop (bi’j Drachten) is op de 24^ste september om 10:30 ure. Ha’k jow ok al vraogd om te kommen? Wees welkom… Vanwege de ‘hapjes en de drankjes’ is ’t misschien wel goed om je even an te melden.

*
D’r wodt zo now en dan ok al es vraogd waor dat ‘arkje’ van Rink van der Velde dan wel ligt. Now dat is halverwege an de Drachtster Heawei in De Veenhoop. Ie rieden et makkelikste van Drachten – De Wilgen – naor De Veenhoop of aandersomme vanzels (stiet allemaole wel angeven). Tegen die tied zal d’r ok wel een vlagge en wat auto’s in de baarm(s) staon en dan kan et ‘m (haost) niet missen.
*
Zundag (4/9):
*
Vandemorgen mos ik al vroeg ‘onder de pompe’ want we hadden ofpraot om naor de Veehaandel om koffie. En as ’t now mar bi’j die koffie bleven was, dan was ’t et numen hier haost niet weerd mar… veur twaelf ure ha’k ok al aorig meer draank had as over alle zundaegen van de laeste vuuf jaor bi’j mekeer opteld. En dan raek ie mitmekeer vanzels ok in een maelige bujje en de (schuine) moppies vleugen dan op ’t laest ok over de taofel. Waorom a’k moppies altied zo min ontholen kan wee’k niet mar die iene van de kroegbaos krie ‘k nog weer fris veur ’t benul:

Een jong stel, vandaege krek trouwd en now dan (officieel) veur ’t eerst mit heur beidend op bedde. Doe ze nog mar krek laggen heurden ze een moes op ‘e zoolder. Hi’j schöt in de kleren en zet een vallegien. Even laeter, hi’j ligt nog mar krek weer naost ’t maegien (zien vrouw) doe ze et vallegien dichteklappen heurden. Doe heur moeke de aanderedaegs even langeskwam om an heur dochter te vraogen hoe’t de naachs gaon was, zegt et et maegien: Henk had ‘m nog mar krek staon, doe floepte hi’j d’r al in… (Moeke het veerder mar niks meer vraogd.)
*
De rest van de dag drok in de weer west mit 2 Korinthiërs en (te) vroeg op bedde raekt mit heufdzeerte….
*
*
Zaoterdag (3/9):
*
Vandaege de hiele dag drok had mit niks. Stofzoegen en zoks. De post brocht de Friese schrieverskelinder van It Fryske Boek met o.e. Stellingwarfse gedichten van Joukje, Harmen, Roely en van mi’j, zee de gek. Veur al et aander, Fries vanzels. Doe vreug ik mi’j vanzels ok even of: as de Friezen wel een stokmennig Stellingwarver gedichies op heur Friese kelender zetten, zetten de Stellingwarvers dan ok wel es een Fries gedichien op heur spreukekelinder?
*
Waeterman is et teken van onofhankelikhied, geliekhied en vri’jhied. Aachter op et blattien van 29 en 30/8 van de spreukekelinder stiet een verhaeltien van (wijlen) JvL over et sterrebeeld Aquarius (Waeterman). Dit sterrebeeld wodt deur de ekliptika deursneden en heurt daorom tot de diereriem. De zunne stiet in dit sterrebeeld van 16 feberwaori tot an 12 meert. Veur et astrologische teken Waeterman gelt liekwels een aander tiedrek. Et sterrebeeld is te vienen an de zuudkaante van Pegasus tussen Vissen, Walvis en Stienbok en is in oonze streek et beste te zien in de aovens van september en oktober (vanof rond disse tied). Vermoedelik is dit sterrebeeld al zoe'n 5000 jaar leden deur de oolde volken in Mesopotamië nuumd. Et ston bi'j de Babyloniërs al bekend as een sterrebeeld dat de regentied anzegde (In et Grieks: de poort van God).

Joop nuumt de Sadalsuud (d.i. béta Aquarii) en zegt dan dat d'r ok nog een twiede steern bi'jheurt mar dat die naeme nargens nuumd wodt. Hoezo niet vreug ik mi’j of? Wie bin dan de Sadalmelik (d.i. alpha Aquarii), de Skat (d.i. delta Aquarii), de Albali (d.i epsilon Aquarii), de Sadalachbia (d.i gamma Aquarii), de Ancha (d.i. theta Aquarii) en de Situla (d.i. kappa Aquarii)? Me donkt!
*
Fliegende Blätter: "De slechte dichter zegt wat hi’j vuult, de goeie wat as ie vulen."
*
*
Vri’jdag (2/9):
*
Vroeg vot, laete thuus. Gien tied, alle tied, tied zat mar hier en now even gien tied.
*
pb.: "Aj' allienig nog over vroeger praoten (kunnen) dan zegt dat eins daj' zels oold binnen."
*
Donderdag (1/9):
*
Inzunnen:
We weren gister even op ‘e Lemmer bi'j de schutsluzen te kieken. 't Is d'r altied verdivedaosie. D'r kwam ok een boot vol Duutsers an en zo te zien hadden ze 'm best omme. Doe donderde d'r pardoes iene van die ‘besoffen’ Duutsers overboord en daor lag hi’j te raozen in et waeter. "Hilfe… hilfe… hilfe…" reup de man de hieltied. D'r stonnen een peer oolde, echte Lemsters op ‘e kaante te kieken, zegt iene van heur kwaanskwies: "Had mar zwemmen leerd in plak van Duuts."

Jaoren leden, doe ’t op ’t waeter nog nog rustig was en ikke nog tied zat hadde, moch ik wat graeg een posien te zielen gaon in mien 16m2. Tot zoe’n wiendkraacht zesse (/zeuven) kon ‘k mi’j d’r altied nog krek allienig mit redden. Et schutten in een sluus kuj’ dan ok gewoon allienig of. Kalman naor binnen veren, een touwgien (laandvaste) lossies (half)aachteran de boot en om een haoke in de sluus (of an een aandere boot), dan trekt et ding himzels netties en recht an de kaante. (En niet mit een protte kneupen vaasteleggen vanzels!) Aj’ mit je beidend (of nog meer) binnen dan heurt moeke de vrouw an ’t helmhoolt en is baos zels mit de touwen en de stootwillen in de weer. Vandaege-de-dag is dat wel es aanders. Veural die grote huurboten (vaeke mit Duutsers) die kun d’r wat van, vaeks een grote dikke kerel (mit schipperspette) aachter et ‘stuur’ en moeders mit hanen en voeten mit de touwen in de tieze. Ik mag now ok nog altied graeg even bi’j een sluus staon te kieken hoe et d’r daor ommetoe giet.
*
In de kraante (LC) van vandaege een inzunnen stok over et miskleunen bi’j de Rely Jorritsma (schrieveri’je wedstried) pries. "… van de 40 ingezonden verhalen is geen prijs uitgereikt vanwege onvoldoende kwaliteit. Van de 34 versen zijn 2 prijzen uitgereikt…" Veertig (!) schrievers vienen heur wark (bloed, zwiet en vaeks ok nog traonen) goed genoeg om in te sturen, mar zoe’n jury (mannegien (m/v) of drieje?) maekt de boel aorig kepot. Iedere wedstried het winners en verliezers (of heurt die te hebben) mar daor het disse jury gien oge veur. Ie zollen toch nooit weer wat insturen? Mar dit kan de bedoeling toch niet wezen? Et liekt de sSr wel!
*
A’k et now toch over kepotmaeken hebbe… Et peerdecentrum in Drachten moet mar tegen de vlakte want de Gemeente wil niet mitwarken om et gebouw rendaobel te maeken. De betreffende baentiesman vuulde him dan ok hielendal niet ‘schuldig’. Krek zoe’n verhael nog es, mar dan over et oolde (mooie) Vreewiek, ok in Drachten. Ondernemers dan toch ok… hool dan ok es op mit jim (eigen) idenen en plannenmaekeri’je. As d’r wat bedocht wodden moet dan doen de echte baentiesmannen (m/v) dat zels wel…! En zo zal ’t ok wel gaon wezen mit et ni’je dekleraosiesysteem in de zorg (dokters en ziekenhuzen). Een hoge-ome in Den Haag het een protte geld uutgeven an een mooi ni’j komputer-systeem mar et bliekt dat d’r (haost) niet mit te warken vaalt en dus ‘doen ze mar wat’. Komt me ok alweer bekend veur!
*
Even veerder in diezelde kraante kwam ik dit woord in ’t Fries tegen: "onwennichied". Daor he’k een posien mit in de hangmatte legen want zol dat now gewoon goed of seins toch een tikfout west hebben, en zol de man (m/v) twiefeld hebben tussen et bruken van een "g" of de "ch" en het hi’j (m/v) doe een muntien opgooid? Want ja, "gh" komt ok niet alledaegen veur.
*
Nog de hieltied gien (zinnege) antwoord(en) op et 13-vraogenliesien. Toch disse vuufde d’r mar aachteran.
Vr. 5: Wat Stellingwarver plaknaeme stiet niet in de dikke Bloemhoff…?
*
Uut onverwaachse hoeke krieg ik ok wel es wat hulpe. Nog de hieltied in de kraante (LC) van vandaege, Bert de Vries (oold-blispoter van et CDA): "Als je te zeer overtuigd bent van bepaalde ideologische opvattingen, kan het zijn dat je een beperkte kijk krijgt op de werkelijkheid." En d’r drekt aachteran nog iene: "Kritiek komt nooit gelegen. En mijn kritiek zal hard aankomen. Maar als je gehoord wilt worden, moet je helder formuleren."
Wie dit peer schoenen past, trekt ze mar an!
*
*
Woensdag (31/8):
*
Lieve Rita:
Ik tref tegenworig wel gauw es man daor a’k eins wel wat in zie mar a’k him dan vraog a’k zien eerste bin dan zegt hi’j iederkeer: "ik hebbe vroeger ommeraek in de vrouwluden ommesleugen." Lieve Rita, ik wor wel es een betien bange van zoe’n man. En wat betekent die uutdrokking eins"ommeraek in de vrouwluden ommeslaon"? Wat moe’k hier mit an? De groeten van een ‘lief herehoentien’.
Aarm herehoentien, kop op meid! Kerels die zoks zeggen die hebben meerstal nog giendertied wat mit vrouwvolk had. Ze moe’n d’r alderdeegst vaeks niks van hebben. Ik zol mar es ommekieken naor een echte kerel, iene mit kont in ‘e broek.
*
Vandemiddag hewwe nog es (weer) een peer (oolde) filesofen bi’jlanges west. Van Plato via Aristoteles naor Kant (vanzels). Gister ha’k et bi’j Aristoteles nog over de 'Eilanen van de Gelokzaligen'. Die eilanen bin trouwens gien voonst van Aristoteles mar kommen o.e. al veur as ‘Elyzeese velden’ in de tied van Zeus (zeune van Cronus en Rhea), uut de Griekse mythologie. Ik kreeg ok (weer) een hiel pak prachtig uutwarkte stokken van Kant. Veurig jaor was et twiehonderd jaor leden dat de beste man wegraekt is. Een protte kraanten hebben daor doe aorig (diepe) ommedaenken an geven. De LC mar hiel bescheiden.
*
In mien zuuktocht naor een bescheid op Vr. 3 van de dattien keek ik o.e. ok even bi’j de literetuurliest van de sSr. Ik vun de naeme die ‘k zocht niet. Wat mi’j onderan die liest wel opvul was, dat ze die liest in de loop van 2004 es weer anpassen zollen. Mar ja, "ie willen altied zo vlogge" zol PJ wel zeggen. Et wodt bi’j de sSr onderhaand tied veur een webmaster in vaaste dienst, zo liekt et.
*
Vr. 4: Waor stiet de Stellingwarfse ofkotting ABS veur?
*
NN.: "Gelok is gien verlangst dat koorzig bevredigd wodden moet, mar et produkt van nochteren en beheurlik ofstandelike zelsbeschouwing."
Veural dat laeste is mar veur weinigen van oons weglegd.
*
*
Deensdag (30/8):
*
Et was vandaege oons Oene zien verjaordag (1928-2002; oold wodden, jong geboren).
*
D’r wodt wat offietst de laeste daegen. Now geft dat veur tovarisj Johan misschien niet zovule mar veur echte manluden bliekt al dat gefiets niet zo goed te wezen, want dan kuj’ wel es vroeg an de viagra moeten of ie moe’n et spul mit touwgies en illestiekies bi’jmekeer holen he’k vandaege in de kraante (LC) lezen.
*
Ik hebbe nog de hieltied gien bescheid kregen op de veurige beide vraogen. Ze hebben wel al meer vraogen opleverd!
Vr. 3: Welke bekende St.warver het dezelde naeme as een popgroep, een film en een bekende voetballer?
*
Morgen komt d’r speciaol vesite over de heerd om es weer een peer ure over filesefie te dromen. Kan ‘k dit stokkien ‘veurwark’ hier ok nog krek even kwiet.

Et gelok van et daenken (van Aristoteles 384-322 v.Chr.).

Veurof:
Gien aandere filesoof het in de Europese geschiedenis zovule invloed had op alderhaande gebieden van wetenschop as Aristoteles. Vanof zien jonkhied was Aristoteles lange tied een leerling en laeter ok lerer an de Akkedemie van Plato. Hi'j ontwikkelde uutaendelik hiel aandere filesofische opvattings as zien leermeester en begon daoromme (?) laeter zien eigen schoele in Athene. Veur die tied -vanof 342 v.Chr.- was Aristoteles warkzem as huuslerer van de jonge Alexander III (ok wel Alexander de Grote) (356 tot 323 v.Chr.).

Aristoteles baseert zien rissenerings op de waorneembere warkelikhied en lat weinig ruumte veur et bovermeenselike. Van de ongeveer honderdvuuftig warkstokken die hi’j schreven het, kennen wi'j d'r eins mar een stok of dattig. Et giet om materiaol dat hi'j bruukte as basis veur zien kolleges die hi'j deur de jaoren henne anvulde en bi'jwarkte. Ok om die reden is et wark van Aristoteles over et generaol gien makkelike lektuur: et is meerstal stroef, kompakt en slim technisch schreven. Daorom he’k et ok mar wat in kotte hapklaore brokken schreven.

Hier een peer stokkies (uuttreksels) uut et wark van Aristoteles. In et eerste stokkien, uut et begin van de ‘Ethica’ schreven veur zien zeune Nicomachus (Ethica Nicomachea), zuukt Aristoteles een definitie van gelok. De stokkies die laeter vandeweke (misschien) ok nog wel an bod kommen, kommen uut zien ‘Lof’ van de wiesbegeerte (Protrepticus), een vroeg wark uut de tied dat hi'j nog bi'j Plato warkte. Dit wark het een protte invloed had op laetere kristelike schrievers, zoas karkvader Augustinus (354-430 n.Chr.). Ok veur Aristoteles ligt et waore gelok in de filesofische aktiviteit. Veur him is dat gelok et verhapstokken van de meugelikheden die in de meenske zels liggen: zien optimaol funktioneren.

Eerst Aristoteles over gelok:
Et hoogste goed is zonder mis et bereiken van een aendedoel. Dus as d'r mar ien aendedoel is, moet dat wel etgene wezen wawwe zuken. Bin d'r liekewel meer (verschillende) aendedoelen, dan is et meerst volledige daorvan, et objekt van oons onderzuuk. Wat op himzels naostreefd wodt, numen we vollediger as dat wat om wat aanders naostreefd wodt. Wat nooit om wat aanders keuzen wodt, is weer vollediger as wat dat liekwels op himzels as mit et oge op dat aandere doel keuzen wodden kan. Wat altied op himzels keuzen wodt en nooit om wat aanders, numen we zonder meer een aendedoel.

Algemien wodt anneumen dat et gelok meer dan wat dan ok, dat kerakter het. Gelok kiezen we jommes altied om et gelok zels en nooit om wat aanders. Ere, roem, genot, intellekt en iedere vorm van optimaol funktioneren daorintegen kiezen we ok wel om himzels - ok al zol d'r veerder niks uut kommen, toch zollen wi'j ieder van deze kiezen - mar ok mit et oge op et gelok, omreden we in de veronderstelling binnen dawwe deur die dingen gelokkig(er) wodden. Gieniene köst trouwens gelok om die aandere dingen te kriegen of 'überhaupt' omwille van wat aanders.

Et gelok is niet zozeer legen in et kriegen van een protte bezit, as wel in een bepaolde gesteldhied van de ziel. Gieniene zal toch van et lichem zeggen dat et gelokkig te priezen is omreden et mooi in de kleren is, mar eerder omreden et gezond is en in een goeie konditie is, ok al mist et krek die eerdernuumde kleraosie.

Zo moej' ook over de ziel daenken: ie kun de ziel, en dat geldt ok veur de meenske, eerst gelokkig numen, as zi'j een goeie vorming had het, mar niet de meenske die wel mit uterlike opsmuk behongen is mar zels niks weerd is. Ok een peerd bi’jglieks rekenen wi'j niet al te vule weerd as et een goolden bit en een kostber tuug dreegt, mar zels niet deugt, mar as et in goeie konditie is, dan slaon we dat peerd hoge an.

Ofzien daorvan komt et nog al gauw es veur dat as meensken die eins niks betekenen en hatstikke riek wodden, zi'j meer weerde hechten gaon an heur bezit as an geestelike ‘last’, en wat schaandelikers as dat bestiet vanzels niet. Zoas iene bespot wodden zol as hi'j de mindere is van iene van zien knechten, zo moe'n wi'j ok degenen as ongelokkig beschouwen veur wie et gadderen van bezit van groter belang wodden is as zien zien eigen netuur.

Lao'we in gedaachten es verhuzen naor de 'Eilanen van de Gelokzaligen'. Daor is veerder an niks behoefte en d'r is ok nargens veurdiel an te haelen. Wat overblift is allienig et naodaenken en et beschouwen, krek wawwe now ok omschrieven as et leven van vri'je meensken. As dat klopt, zol dan niet ieder van oons him (terechte) schaemen as hi'j de gelegenhied kreeg om op die Eilanen van de Gelokzaligen te wonen en daorvan deur eigen toedoen gien gebruuk maeken zol?

Et loon dat kennis de meensken geft is seins niet mit een minaachtinge of te wiezen, en et weerdevolle dat et oplevert is gien kleinighied. Zoawwe, neffens de wiezen onder de dichters, in de Hades (= in 't graf) de vruchten plokken van oonze rechtveerdighied, zo giet et ok (naor et him anzien lat) mit de vruchten van et wiesgerig inzicht op de Eilanden van de Gelokzaligen.

Et hoeft je dan ok gien ni'j te doen as et wiesgerig inzicht niet nuttig of veurdielig bliekt te wezen. Wi'j beweren ok hielemaole niet dat et nuttig is, mar dat et van weerde is, en dat et niet om een aandere reden dan om himzels keuzen wodden moet.

Krek zoawwe naor Olympia reizen veur et schouwspel zels, ok al is daor veur oons veerder gien veurdiel te haelen (want et kieken en d’r bi’j wezen is vule meer weerd as een protte geld), en wi'j ok toeschouwers binnen bi'j de theaterfestivals van Dionysus (=netuurlike gruuikracht), niet om van de tenielspeulders wat te kriegen (want we betaelen d'r krek veur), en wi'j tal van festivals de veurkeur geven boven een protte geld, krek zo moej' de beschouwing van 'et al' hoger anslaon dan wat d'r ok veur nuttig deurgiet.

As now de juuste miening liekt op wiesgerig inzicht - d'r van uutgaonde dat een juuste miening hebben de muuite weerd is veurzoveer et op grond van et waorhiedsgehalte liekt op wiesgerig inzicht - en wiesgerig inzicht een hoger weerdegehalte het, dan is et wiesgerig inzicht te weensken as de juuste miening.

Butendat, awwe weerde hechten an et zien, omwille van zien zels, dan bewist dat genoeg dat alle meensken hechten an et hebben van inzicht en et meerst an et kennen.

Wie hecht an et leven, hecht ok an et hebben van inzicht en kennis. Zi'j vienen dit ommes om gien aandere reden weerdevol as vanwege de waorneming en veural vanwege et zien: op dat vermogen bin ze jommes uutzonderlik gesteld, omreden et in vergelieking mit de aandere zintugen ienvooldigweg een soorte van waore kennis is.

En inderdaod, et leven onderscheidet him van et niet-leven deur de waorneming, en an de haand van de anwezigens van waorneming en et vermogen tot waornemen wodt et leven definieerd. Bi'j et verlös van de waorneming is et leven niet meer de muuite weerd, dan is ’t krek as et leven zels verleuren giet toegelieke mit de waorneming.
*
Paul Valéry: "Een gedicht komt eins nooit klaor, et wodt allienig in de steek laoten."
*
*
Maendag (29/8):
*
En ok al lange bliede dat et weer maendag is vanzels. Ik las vandaege in de kraante (LC) da’k gister eins wat te vroeg bi’j et Bertus Lacher festival weggaon binne. Even laeter was d’r een groot homo-/travo-feest las ik, en dat bin ‘k now dan ok jammergenoeg mislopen.
*
Ik hebbe nog hielendal gien bescheid kregen op de vraoge van gister:
Vr. 1: Welke twie St.warver schrievers zatten tegere op een slaopcursus?
‘k Doe de twiede vraoge d’r toch vot mar aachteran.
Vr. 2: Welke twie bekende St.warver verhaelen gaon weeromme op etzelde (traogische) ni'jsbericht (zonder dat de beide schrievers dat van mekeer weten/wussen)?
*
Veurige weke mos ik wat oppassen mar neffens mien horoskoop veur disse weke kan ‘k d’r wel weer stevig tegenan: "Ik kan beter op eigen initiatief an ‘t wark gaon as da’k de leiding an een aander overlaot. Warken in teamverband lokt wel aorig zolange d’r gieniene mi’j de wet veurschrift. A’k saemenwarken moet dan moe’k zorgen da’k meensken om mi’j henne krieg die an mien verlangsten voldoen. Ik kan vandeweke mar weinig geduld opbrengen veur prutsers." (uut: de Tillegraaf)
Kiek dus mar uut!
*
We hadden eins nog een weke vertaelersvekaansie mar we bin vanaovend toch mar weer uutaende zet.