Kienderbiebel

Weeromme naor Verhaelen
Weeromme naor Stellingwarfs
Home


Kienderbiebel


De eerste Meenske.

Veurdat d'r tied was hadde God, die inkeld liefde is, et doel om meensken te maeken die op Him lieken zollen, waor Hi'j mit praoten en van holen kunnen zol. Dus gong Hi'j alles klaormaeken. Hi'j maekte de hemel en de eerde. Mar die eerde was eerst woest en leeg. Een dikke duusternis hong over et waeter. God leut Zien gedaachten d'r es over gaon. In duusternis zol de meenske niet leven kunnen. Dus gaf Hi'j de kommedaosie: "D'r moet locht wezen!" en kiek, opiens was d'r locht. Et locht was goed. God nuumde et locht daegs en de duusternis Hi'j naachs.

Nog hong d'r een soorte van mist boven de eerde. Alles was grauwgries en nat. Daor mos veraandering in kommen. Dus maekte God scheidinge tussen waeters op en boven de eerde. Oceanen, zeeën, bekies en meren ontstonnen. De locht boven oons nuumde God hemel. En God zag dat et goed was. Doe was et aovend west en morgen, de twiede daegs.

"D'r moet ok dreuge grond kommen!" reup God." En daornao wil ik grössies, plaanten en bomen hebben, die vrucht dregen!"

Prachtig wodde et now, zo vol kleur. God zag dat et goed was. Doe was et aovend west en morgen, de dadde daegs.

"An de hemel wil ik lochten: zunne, maone, steerns. Zi'j moe'n scheidinge maeken tussen daegs en naachs. Ze moe'n de seizoenen angeven, de maonden en de jaoren en butendat locht geven op de eerde."

Zoas God et bedocht, zo gebeurde et ok. Et was aovend west en morgen, de vierde daegs.

"In et waeter wi'k visken hebben en in de locht voegels!" zee God. Ie hadden et es zien moeten! Verschillende voegels en visken kwammen d'r, grote voegels mar ok  hiele kleinties. Een gespetter en een gefluit. God zegende ze en zee: "Et is goed zo, kriege mar jonkies en maeke de eerde vol."

Weer was et aovend west en morgen: de vuufde daegs.

Op de zesde daegs maekte God verschillende levendige dieren. Stiekelvarkenties, hagedisies, peerden en lieuwen. Ongeleuflik vule soorten. God had d'r dudelik nocht an om een giraffe mit een lange nekke te maeken en een ienhoorn mit mar iene hoorn op zien neuze. Wat een dieregeluden weren d'r now en wat een gespring en beweginge. Ie keken je ogen uut. Aendelik was alles klaor. Now kon de meenske kommen. Wat zol hi'j genieten van die lekkere vruchten, die geuren, die kleuren en dat voegelgefluit.

God maekte de meenske mit zien eigen hanen, van zaandkorrelties die op eerde weren, een betien van dit en een betien van dat. Mit iene vinger aaide Hi'j zaachies over de wangen. Hi'j maekte de mond, de vingers mit de naegels, de ronding van de bienen en de sierlijke voeten...

En dan vertel ik je nog niet iens hoe ongeleuflik knap God de hassens maekte en de daarms en et hatte.

Volmaekt was de meenske. Allienig, hi'j leefde nog niet. Hoe zol God dat doen? Zol Hi'j weer praoten? Nee, Hi'j blaosde Zien eigen aosem in zien neuze en zette him zaachies overaende.

"Adam," zee God groots. Hi'j bekeek zien kiend een hiele tied en fluusterde mar de hieltied: "Goed, hiel goed."

Wie leerde Adam praoten? Hoe leerde Adam wat hi'j eten kon? Wie het him die mooie schepping toond? God zels vanzels. Adam moch over alles de baos wezen. Hi'j vuulde him zo riek as een keuning en dat was hi'j ok.

Vusen te vlogge gong die dag veurbi'j, de zesde.

Now had God nog iene dag over, de zeuvende. Die daegs zette Hi'j doe echt apat. Et wodde een dag om mit de meenske om te gaon, een rustdag veur heur tegere. Ja, God rustte van al et wark dat Hi'j daon had en Hi'j geneut d'r van.


De Man zuukt een Vrommes.

In de prachtige tuun van Eden staot een man mit grote ogen van veralteraosie. Beurtelings kikt hi'j naor himzels en naor de wereld om him henne. Et is Adam, de eerste meenske. Die heerlike geuren, dat roezen van de bomen en et geklapwiek van een opvliegende voegel... Et is zo mooi. Veurzichtig zet hi'j zien voeten op et splinterni'je grös dat kriebelt tussen zien ti'jen.

"Heit God," fluustert hi'j eerbiedig, "Ik verbaoze mi'j zo. Wat is dit? Waoromme bin ik hier?"

En Heit God, die hiel dichte bi'j him is, zee vol liefde: "Dit is leven, mien kiend. Ik geef je disse tuun as leefruimte. Ie moe'n him bewarken en beweren..."

"Leven mit een opdracht?" daenkt Adam "Wat zal ik allemaole mitmaeken? Ik kan roeken, kieken, heuren, vulen..."

Om him henne beweegt van alles, hipt, springt, fladdert, kroept... Mmm! Interessaant! D'r vaalt een protte te onderzuken.

Wat een wereld. Wat een leven! Et iene mement ligt Adam op zien kni'jen veur een grote mieghimmelbulte en et aandere mement zicht hi'j een kevertien, dat ballegies rulen kan of een vissien, dat mit waeterdruppen schöt... Argens in een struke zitten een peer jonge voegelties luud te tsjilpen om eten, heur bekkies wiedwaegen eupen. De oolden vliegen an en of. Adam zien eigen maege begint van de weeromstuit ok te knorren. Zol d'r wat eten veur him wezen? Rondomme gruuit lekker fruit an de bomen, daj' zomar plokken kunnen. Hi'j lopt d'r op toe. Mar God hoolt him tegen.

"Waacht es even, Adam. Eerst moet ik je wat vertellen. Van alle bomen in de tuun maj' eten, ok van de Boom des Levens, daor in et midden van de tuun. Mar van de boom daornaost moej' beslist ofblieven. Et is de Boom van de Kennis van Goed en van Kwaod, want dan zuj' grif doodgaon,"

Hé, het God now wat maekt dat niet goed is? Iene boom waor aj' van dood gaon? Nee, heur! Dat niet. et Is krek as mit elektriciteit. De meenske moet d'r mit leren ommegaon. Hi'j moet leren kiezen. Et goeie doen en et verkeerde laoten. Adam overlegt bi'j himzels.

"Starven? Is dat soms opholen mit leven? Dat zol vreselik wezen. Dat wil ik niet."

Hi'j keert him risseluut van de Boom of. D'r bin genoeg aandere bomen om van te eten... bomen mit ronde vruchten, mit kleine vruchies, mit trosvruchten. Wat het God alles toch goed bedocht.

Hoge in et barglaand van Eden ontspringt een revier, die him, wat leger kommen, verpat in vier stromen. Rondomme waor aj' binnen in de tuun kuj' et waeter heuren kabbelen of broezen. Lekker verfrissend bin de kleine waetervallegies hier en daor. Op speciaole plakken kommen dieren drinken. Adam gaot d'r es even naor te kieken. Zi'j bin hielendal niet bange. Hi'j markt al vlogge dat ze alderdeegst doen wat hi'j ze zegt.

"Kom es hier," zegt hi'j tegen een dier mit gelige ogen en een grote bos manen om zien kop. Laot je tanen es kieken. De grote bek gaot geheurzem eupen. Adam betaast de stat es, et kwassien an et aende.

"Adam," heurt hi'j opiens God roepen, "Geef him mar een naeme."

Och wat aorig! Adam mag de dieren naemen geven.

"Ik nume je lieuw" zegt hi'j, "Ie zullen de keuning van alle dieren wezen."

Heit God het een protte wille mit Adam. Hi'j brengt nog vule meer dieren bi'j him, alderdeegst de voegels kommen anvliegen. allemaole kriegen zi'j een naeme. Dat is niet makkelik, heur! Ie moe'n goed kieken wat zoe'n dier dot en hoe zien kerakter is. Stelle je veur daj' een strandloper een roodbossien numen. Of een zeemeeuw een bosuil.

Adam zien bewondering veur God wodt de hieltied nog groter. Uut hiel de schepping ziej' zien wieshied. Op een geven mement markt Adam wat biezunders op. Dat was ok krek wat God him ontdekken laoten wol. Alle dieren bin tegere! Mannegien, vrouwgien, mannegien, vrouwgien. Mar waor is de meenske die bi'j him past? Hi'j daenkt niet meer an de dieren, mar kikt zukend in 't rond, ropt alderdeegst. De bargen weerkaetsen allienig zien eigen stemme.

"Dat de meenske zo allienig is is niet goed," zegt God. "Ik zal een vrouw veur him maeken, die bi'j him past."

Hi'j laot Adam in een diepe slaop valen. Veurzichtig, zonder een wonde te maeken nemt God iene van zien ribben en sluut zorgvuldig et plak weer dichte mit vleis. Hiervan bouwt Hi'j een vrommes. Fijner wodt zi'j, mooier, zachieser... Zi'j liekt op Adam, mar is toch aanders, ok in heur kerakter.

"Adam, wakker wodden," zegt God dan, "Kiek es!...

Twie straolende ogen kieken Adam an vanuut een knap gezichte mit een schitterende bos krullend haor. Adam wet niet wat hi'j zicht. Een vrommes veur him? Waor hi'j mit praoten kan, die krekt bi'j him past? Och, wat is hi'j bliede.

"Now, dank je wel, Heit God!" roept hi'j uut, wiels hi'j op heur toe lopt. "Dat is krekt waor ik naor zuke. Ik nume heur mannin."

Adam pakt heur kleine haand in zien grote knoesten en overgelokkig kuieren ze vot om now tegere God zien wieshied in de schepping te ontdekken...

God hoolt van Adam en Eva, ok as ze fouten maeken

Keuning en keuninginne. Dat weren Adam en Eva aenliks. Ze mochten heersen over de bomen, de bloemen en de dieren.

"Jim moe'n de tuun bewarken en beweren," zee Heit God. "Mar iene ding. Blief van de boom van Kennis van Goed en Kwaod of! Ie meugen d'r niet van eten, aanders zuj' grif starven. Begrepen?"

Adam en Eva nikten. Biester muuilik was dat niet. D'r was zovule te ontdekken. Een hagedisje, dat zwemmen kon of een hertje mit een jonge... Ze stonnen de hieltied weer verbaosd van God zien wieshied en goeie zorgen. En wat was et mooi as God bi'j heur was, mit heur kuierde en alles besprak.

Iéne was d'r, die de baand tussen God en zien kiender stokkend maeken wol. Et was saotan, een opsternaote engel, die in plak van God de baos wezen wol. En de slange, et slimste dier van et veld, wol him daorbi'j wel een haantien helpen.

Op een dag gaon Adam en Eva naor et midden van de tuun, waor de boom des Levens en de Boom van Kennis van God en Kwaod staon. De slange hoolt heur goed in de gaten. Zogauw hi'j markt dat Eva allienig staot, kronkelt hi'j naor heur toe.

"Meugen jim van gien iene boom eten?" vragt hi'j wat mierkerig.

Eva dri'jt heur verbaosd om. Praot de slange?

"Ja heur! We meugen van alle bomen eten," zegt ze. "Allienig niet van die boom daor, aanders zullen we starven."

Minaachtend dri'jt de slange zien smalle kop mit de koolde ogen opziede. Zien spleten tonge flut henne en weer.

"Tsss... starven? Welnee! God wet alledaegs, dat aj' daorvan eten, ie krek as Him wezen zullen. Dan ken ie goed en kwaod!"

Eva blift as an de grond naegeld staon. Wat zegt de slange now? Zol God et daorom verbeuden hebben? Ze bekiekt de boom nog es. Hi'j zicht d'r hiel gewoon uut. De vruchten lieken sappig en zuuite. Veurzichtig stikt zi'j iene vinger uut om te vulen of ze riepe binnen.

"Wat doe ie?"

Et is Adam die aachter heur staot.

"Ie meugen niet an die boom kommen, weej' wel?" zegt hi'j vermanend. Eva legt him uut wat de slange zegd het. Daor kikt Adam wel van op. Zol God heur echt dom holen willen, zodat zi'j niet zoas Him wodden zullen? Wiefelend bekieken ze de boom nog es van alle kaanten. Niks biezunders an te zien. Langelaeste hakt Eva de kneup deur. Zi'j plokt risseluut twie vruchten en geft d'r iene van an Adam. As ze d'r een hap uut neumen hebben, weten ze et grif... De slange het leugen.

Zaachte roezen de bomen in de aovendkoelte. Heit God kuiert deur de tuun. Hi'j zuukt zien kiender op. Waor zitten ze toch?

"Adam, Eva, waor bin jim?" ropt Hi'j een peer keer. Aendelik geven ze antwoord vanuut de bossies, waorin ze votkreupen zitten.

"Wi'j vienen et zo halvewies dat wi'j naekend binnen..." zeggen ze.

Beschaemzem kommen ze te veurschien.

Och kiek toch! Om heur middel hebben ze schölken kneupt van viegeblaeder.

"Wie het jim wiesmaekt daj'm naekend binnen?" vragt God streng. "Hej'm soms van die boom eten, waorvan Ik jim verbeuden hebbe te eten?"

Eva begint te goelen en Adam verontschuldigt him.

"Dat vrommes, die jow mi'j geven hebben, die het mi'j van de vrucht eten laoten." zegt hi'j.

"De slange het mi'j bedreugen," snikt Eva.

Ja, daor zit de slange. Doodstille, zien kop ofwended, zien ogen dichte. Och, hi'j haat God.

"Ie slange," zegt God poer lelk, "Vervluukt bin ie. Van now an zul ie op je boek kroepen en stof in je bek kriegen, zolange aj' leven. En ie, Saotan... Ik zal vi'jaandschop zetten tussen jow en et vrommes, tussen de meensken die jow dienen willen en heur naokommelingen. Iens zal d'r iene geboren wodden, die jow kop vergriemen zal, hoewel ie zien hiele vergriemen  zullen."

Adam en Eva heuren disse woorden en vergeten ze nooit meer. O ja, Heit God blift van heur holen, ok al moet Hi'j heur streng straffen veur wat ze daon hebben. Piene en verdriet zullen ze ondervienen. De eerde zal vol stiekels en distels wezen. Adam zal zwoegen moeten veur zien daegeliks stokkien bolle en ze zullen beiden starven. Now ze krek as God wodden binnen en goed en kwaod kennen, meugen ze vanzels niet meer bi'j de boom des Levens kommen. God stuurt heur vot uut de tuun. Een engel mit vlammend zwaord moet de toegaank be

Over de woeste hoogvlakte toffelen Adam en Eva. Zi'j bin gien keuning en keuninginne meer. Dat is biester begrotelik. Mar toch... van ien ding bin ze wis. God hoolt nog de hieltied hiel vule van heur, Want Hi'j maekte zels waarme kleren veur ze van schapenvachten. Eva aait zaachte over et krullegiesbont en zegt troostend tegen Adam, wiels zi'j zien haand pakt: "Ik hope mar dat die man, die God beloofd het, vlogge komt."

De Eerste Moordener

"Oeweh! Oewèh!"

Wat is dat veur geschreeuw? Oe, kiek/kieke, d'r is een/ien/iene kientien geboren, een/ien/iene jonkien/joongien. Bin/Wezen/Zien zachte roze montien is wied eupensperd. Bin/Wezen/Zien vuistjes mi'jen driftig langes/langs bin/wezen/zien wangetjes... Groots/Trots hoolt moeke Eva haor/heur eerstgeborene in de aarme-meensken/aarms en heit Adam kikt d'r-naor mit traonen in de ogen.

"Dit wodden/wodt grif/wis/zeker de man van wie Heit God praotte/sprak." zegt Eva tegen Adam. "Laoten we him Kaïn numen. Hopelik/Hopenlik zal hi'j de duvel verslaon."

Mar bi'j et opgroeien marken ze/zi'j al gauw/vlogge, dat Kaïn beslist niet de Verlosser is, liekemin as Abel, heur twiede zeune en alle ankem kiender.

Kaïn en Abel trekken veul/veule/vusen mit mekeer op. Toch bin/wezen/zien ze/zi'j verschillend van kerakter. Abel vint et fien om de schaopen te huden, wiels Kaïn meer van de laandbouw hoolt. Hi'j gaddert zaoties en stri'jt ze/zi'j in de opengewerkte grond. Zo kun ie/je van een/ien/iene fien/grut/klein betien koren een/ien/iene hieleboel maeken. "s Aovends onder et eten praot/praote/raffelt hi'j d'r pattietoeren/vaeke over mit bin/wezen/zien heit.

"Pa, we moe'n dingen verbouwen, die we kun/kund/kunnen beweren veur schoften/tieden dat d'r niks gruuit/wast." stelt hi'j veur. "Laoten we schoeren/schuren bouwen en veul/veule/vusen gadderen/verzaemelen. Hoe meer ie/je hebben, hoe fijner ie/je leven is." Heit knikt. Hi'j vint dat hi'j echt een/ien/iene knappe zeune het. Ok alle broertjes en zusjes bin/wezen/zien vol bewondering veur Kaïn. Abel daorintegen vint et niet neudig/vanneuden algedurig/almar/hieltied zo bezorgd te bin/wezen/zien veur de toekomst.

"Waorom/Waoromme zoveul/zoveule/zovule gadderen/verzaemelen?" zegt hi'j. "Zal God niet veur oons zorgen krek/net zoas ik veur de schaopen doe?"

Ja, daor is ok wat veur te zeggen. Zo kun ie/je van die stille Abel ok veul/veule/vusen leren. Bovendien/Butendat kun ie/je bi'j him altied/hieltied te/telane/terechte veur hulpe. Hi'j bekommert heur/him echt om bin/wezen/zien breurs en zusters.

Op daegen dat et giet/giete/göt van de regen en ie/je niet op et laand kun/kunnen warken of mit de schaopen op pad/podde kun/kunnen gaon, luustert et hiele gezin naor de verhaelen van vroeger. Heit en moeke vertellen ok van de Verlosser, die God beloofd het. De kiender gissen hoe Die zal bin/wezen/zien en wat Hi'j zal gaon daon/doen.

"Hi'j zal vaast/vaaste en grif/wis/zeker goed bin/wezen/zien best daon/doen en hadde warken," mient/miente Kaïn, de laandbouwer.

"Hi'j zal algedurig/almar/hieltied bi'j oons bin/wezen/zien en oons redden as d'r geveer dreigt/driegt." daenkt Abel, de scheper.

Op een/ien/iene daegs/dag gaon de beide/beidend breurs een/ien/iene daankoffer brengen an God. Van stienen bouwen ze/zi'j een/ien/iene soort/soorte alter en bovenop wat dorre takkies en stokken hoolt komt heur offer. Kaïn offert bin/wezen/zien mooiste vruchten, een/ien/iene reuzenpompoen en mooi opgepoetste appels... Et is een/ien/iene prachtig gezicht/gezichte as de blauwe droeven as trossen van et alter afhangen. Veul/Veule/Vusen mooier om te kieken/zien as/dan et offer van Abel. Op bin/wezen/zien alter liggen stokken vleis van een/ien/iene slaacht laom. De vacht van et dier ligt op de grond.

"Heit God," biddet/bidt Kaïn as bin/wezen/zien offer in reuk/rook opgaot, "Disse vruchten geef/geve ik jim/jow. "k Heb/Hebbe d'r hadde veur warkt... Vint jim/jow niet dat ik een/ien/iene goeie laandbouwer bin?"

Mar Abel biddet/bidt hiel aanders.

"Heit God, dit pasgeboren laom geef/geve ik jim/jow. Et vet en de lekkerste stokken geef/geve ik jim/jow, want oonze overvloed komt van Jim/Jow. Van et vachtje maek/maeke ik een/ien/iene jasse en de rest van et vleis eet ik op. Daorbi'j zal ik d'r echt an daenken, dat et laom bin/wezen/zien leven gaf veur mi'j en al et leven van Jim/Jow komt. Danku dat jim/jow altied/hieltied van mi'j blift holen, ok al doe ik pattietoeren/vaeke verkeerd."

D'r komt een/ien/iene hemelgevoel in Abels hatte, asof heit God tegen him zegt: "Goedzo, Abel, zó wil Ik et geern/graeg." Fluitend gaon/gaot hi'j as/dan ok terogge/weer an et wark.

Kaïn daorintegen wodden/wodt niet bliede. "t Liekt wel of God bin/wezen/zien offer niet wil. In plaetse/plak van Him te vraogen wat d'r niet goed an is, wodden/wodt hi'j kwaod op bin/wezen/zien breur. Ja, de haat kriegen/krigt him alderdeegst/zels te pakken. God zicht/ziet wel dat bin/wezen/zien gezicht/gezichte zo donker/duuster is as een/ien/iene onweerswolk en waorschouwt him. "Kaïn, de zunde staot veur ie/je deure. Laete/Laot/Lat de woede ie/je niet overheersen..."

Mar ommenocht. Kaïn luustert niet. Hi'j lokt Abel mit et veld in en as/dan...

Deur et donkere bos, veer/ver van huus, rent een/ien/iene man. Et is Kaïn. Hadde/Vlogge, vlugger. Bin/Wezen/Zien aosem stampt in bin/wezen/zien bost as een/ien/iene stoommachine. Strukelend over stronken en hulten rent hi'j vot. As iene him now mar niet aachternao komt. Stel/Stelle ie/je veur dat ze/zi'j him te pakken kriegen en dat ze/zi'j him ok...

Oe, Kaïn is een/ien/iene moordener wodden, de eerste van de wereld. Hi'j het bin/wezen/zien breur Abel mit een/ien/iene flinke/keite bafferd/heis/klap/terwinkel op bin/wezen/zien heufd dood/doodmaekt/ommebrocht, Now is hi'j op de vlied/vlocht. Veur de meensken? Veur bin/wezen/zien herinnerings? Of veur God. Veur God kun ie/je toch niet vlochten? Heur/Heure, daor roept/ropt Hi'j al: "Kaïn, waor is ie/je breur?"

Mit bonzend hatte staot Kaïn aendelik stil/stille. "Dat weet/wet ik niet, brult hi'j buten/buter aosem. "Bin ik soms bin/wezen/zien hedder?"

Ja, inderdaod, Kaïn had een/ien/iene hedder moe'n bin/wezen/zien veur bin/wezen/zien breur, mar hi'j was een/ien/iene wolf.

"Ik weet/wet wel wat ie/je hebben daon," zegt de Here God streng/strenge. "Ik heb/hebbe et bloed van Abel gezien/zien. Kaïn, vervluukt bin ie/je! Van-now-an zal de eerde ie/je niet meer bin/wezen/zien volle opbrengst geven. Ie/Je zullen een/ien/iene zwaarver/zwarver bin/wezen/zien, altied/hieltied op de vlied/vlocht!"

Et is een/ien/iene hiele tied stil/stille. Kaïn staot daor mar mit bin/wezen/zien hanen veur de ogen. Vervluukt, vervluukt is hi'j. Wat arg/biester/bot/botte/gloepend/slim!

"Oe, God," klaegt hi'j as/dan, "Mien zunde is te groot. Nimmer/Nooit zal ik de straf d'r-veur kun/kund/kunnen dregen. Jim/Jow stuurt me/mi'j as zwaarver/zwarver vot/weg, mar as de aanderen/eren me/mi'j vienen, zullen ze/zi'j mi'j dojen/doodmaeken."

Nog daenkt hi'j an heurzels/himzels en niet an et verdriet van heit, moeke en de aanderen/eren. God zicht/ziet him staon, een/ien/iene ienzem ontredderd meenske, doodsbenauwd veur de toekomst.

"Kiend," zegt Hi'j, "Gieniene zal ie/je dojen/doodmaeken. Daor zorg/zorge Ik veur. Ik geef/geve ie/je een/ien/iene teken, zodat iederiene weet/wet dat hi'j van jow of moe'n/moet/moeten blieven..."

Zo toont Heit God nog bin/wezen/zien liefde an die lelke Kaïn!

Een/Ien/Iene jaartje laeter/naotied wodden/wodt d'r terogge/weer een/ien/iene kientien geboren bi'j Adam en Eva. Ze/Zi'j numen him Set, plaatsvervanger. Et troost heur over et verlies/verlieze/verlös van Abel. En God dot, wat Hi'j beloofd het. Uut et naogeslaacht van Set wodden/wodt de Verlosser geboren.

*