Naor Dagboekien

Veurige weke Ankem weke
*
Weke 30 (25 juli – 31 juli 2005):
*
Zundag (30/7):
*
Et fesien, tegere mit et Fryske Gea en de prissentaosie van oonze Wieshied uut de Biebel in et Stellingwarfs bi’j et arkje van Rink van der Velde op ‘e Veenhoop (bi’j Drachten) is op de 24ste september om 10:30 ure. Of ha’k dat al zegd?
*
Ik las dat et ‘de grote meester’ ok overkommen is. Zien cyklus van drie gedichten was aorig verinneweerd deur et bomevolk(?). En ik moet niet altied zo mierken…? En hoezo… in de kaaste zetten en d’r nooit weer naor omme kieken, d’r staon toch vaaste wel meer mooie gedichies en verhaelties in? Of bin ze allemaole uut heur verbaand scheurd?
*
Inzunnen:
- Ik zag een stevige tante en ik zee: "Die het de ziekte van Wietse want die het meer banen om ’t lief as om ‘e fietse."
- "Ik weet gien aander woord veur ‘verwekken’ mar et is wel mien mooiste hobby!"
- "Vrouwluden trekken vandaege-de-dag minirokkies an die meer op een briede broeksriem lieken as op een rokkien en ze dregen toppies die zo klein binnen dat d'r niks te raoden overblift. En nog bin de manluden niet tevreden. Kerels… et blieven rare Chinezen."
*
Uut de kraante (LC): In de Friese schrieverswereld hebben ze een spiksplinterni’je pries uutvunnen. Allienig jammer, jammer, jammer, pattie schrievers willen d’r -op de veurstelde meniere- niet an mitdoen. Et zol ‘inteelt’ in de haand warken.
En dan zol ik et woord ‘incestueus’ niet bruken meugen?
*
A'k zo es wat wegdroom mit de ien of de aander, en we hebben et dan over meensken daor awwe wel es wat muuite mit hebben (vaeks is dat een baentiesman of een blispoter van de sSr), dan vaalt nogal gauw es et zinnegien: zien attitude stiet mi'j eins niet an.

Attitude komt via et Fraans en Italiaans 'attitudine' uutaenlik uut et Latijn (aptus = saemenvoegd), opvatting, daenkwieze of holing. In de sociaole psychologie van vandaege-de-dag en in de persoonlikhiedspsychologie nemt et begrip 'attitude' een belangriek plak in. Et wodt daor bruukt in de zin van een relatief duurzem gehiel van opvattings en weerde-oordelen mit betrekking tot een objekt (meenske) of een groep objekten (meensken) (frustreerden?) en de neiging om daor op een bepaolde meniere op te reageren.

Kenmarkend veur attitudes is dat zi'j altied een positief of een negatief oordiel impliceren. Seins wodt de attitude opsplist in:
a. een gevuulsmaotige reaktie,
b. de daenkwieze die hieran ten grondslag ligt en
c. de neiging tot een bepaold gedrag.
Een miening kan een bestaanddiel wezen van een attitude (bi'jglieks: negers bin vies), mar kan ook hiel weinig mit een attitude verbaand holen (bi'jglieks: negers bin groot). Die kenmarken kommen nog al es te pas bi'j een peer van die eerdernuumde baentiesmannen en blispoters.

Sommige onderzukers beschouwen de attitudes as de veurnaemste determinanten van et meenselik gedrag. Omdaj' in attitudes kognitieve, emotionele en gedragsmaotige komponenten tegenkommen kunnen, wodt et begrip attitude in een protte verschillende psychologische schoelen bruukt.
*
Paul Snoek: "Dichters bin krek as honnen die bonken in de grond votstoppen. Ze begreven dingen die aanderen dan 'ontgreven' moeten."
*
*
Zaoterdag (29/7):
*
Et fesien, tegere mit et Fryske Gea en de prissentaosie van oonze Wieshied uut de Biebel in et Stellingwarfs bi’j et arkje van Rink van der Velde is dus op de 24ste september om 10:30 ure. Of ha’k dat al zegd?
*
’t Was gisteraovend aorig laete wodden dat ik moch vandemorgen (alweer) uutslaopen. Laeter he’k de hiele dag mar wat klussies daon. Et oolde pepier is weer wat opruumd en ok een peer horregies veur de raemen maekt.
*
Ik had d’r al haost wat spiet van da’k mi’j weeromme trokken had van et projekt ‘Keunst over bomen, bomen over keunst’ van Landschapsbeheer Friesland as onderdiel van Eupen Stal. Hoewel et boek d’r wel mooi uutzicht he’k al van meer heurd dat et niet wodden is wat ze van verwaacht hadden. Waor ik al bange veur was, is bliekber ok gebeurd. Hoef ik toch gien spiet te hebben. D’r is gien minder dan dat ze je wark zonder een bellegien naor eigen haand zetten.

Naokieken

Controle hiere en kontrole daore
dat ik daor niet tegen kan da’s waore
ikke doen dan ok beslist niet mit
zogauw et woord ketrole d'r bi’j stit
want ik wil al die controole niet
akket niet wete dan weet ik ut mar niet
een ereniene hoevt dat niet te bebeteren
zonder een bellegien of overleg
ze kun et dan ok wel vercheten
ikke doen dan ok beslist niet mit
zogauw as d’r ‘ketrole’ bi’j stit.
*
*
Vri’jdag (28/7):
*
Et fesien, tegere mit et Fryske Gea en de prissentaosie van oonze Wieshied uut de Biebel in et Stellingwarfs bi’j et arkje van Rink van der Velde is dus op de 24ste september om 10:30 ure. Of ha’k dat al zegd?
*
Vandaege de hiele dag wat ontspannen an ’t wark west.
Vanaovend te aovendpraoten west in Noordwoolde.
Laete wodden.
*
Donderdag (27/7):
*
Et fesien, tegere mit et Fryske Gea en de prissentaosie van oonze Wieshied uut de Biebel in et Stellingwarfs bi’j et arkje van Rink van der Velde is dus op de 24ste september om 10:30 ure. Of ha’k dat al zegd?
*
Vandaege gewoon een betien an ’t wark west en de kelder even wat schonemaekt en opruumd. Alle draankflessen es weer deur de hanen had, de zelden as veurig jaor, wi’k leuven. ’t Is alweer een hiel schoft leden da’k iedere zundag wel een Camapri dronk. Ik zol niet weten wanneer a’k de laeste had hebbe. We hebben de flessen toch mar weer in ’t rekkien zet want et stiet wel aorig, zoe’n veurraod. Rond et middagure kree‘k aorig heufdzeerte dat doe bin ‘k even een ure liggen gaon. Vesite (Henk dV.) maekte mi’j wakker. Moet kunnen. "De hieltied mar wat op bedde liggen woj’ ok niet beter van." zee et oolde wiefien en blaosde heur laeste aosem uut.
*
Ik zie hoe langer hoe vaeker en overal rondomme SuDoKu’s veur ’t locht kommen. Zo te zien slim ienvooldige puzzelties, die toch aorig muuiliker binnen as dat ze lieken. Moe’k nog mar es een komputerpergramme veur maeken. Een pergamme dat zels puzzelties maekt en ze dan ok zels oplost vanzels. Aanders schiet ik d’r nog niks mit op.
*
Ik kreeg vandaege ok een verhaeltien over Sunderklaos onder ogen. Moe’k nog een betien bi’jwarken. Komt vandaege of morgen wel. Et weer is d’r ok niet naor om verhaelties over de oolde man te maeken. Alhoewel. Aj’d’r in december klaor veur wezen willen dan moej’ d’r now mit an de gang. Veurige weke was ’t weer wel haost geschikt veur Sunderklaos en Kastlieties. Doe was ’t aovens hatstikke koold.
*
In een aemel van vandaege wodde zegd dat et (daor bi’j heur) waarm brodsig weer is: "De fallus en de vagina roeken naor de heringkarre." Ik daenk dat ze daor gien weerglas kennen.
*
Neffens de Dikke zol in Langedieke een oold Stellingwarfs woord opdeuken wezen: Dekbedde. In de rest van Stellingwarf kwam/komt et niet veur. Nee, daor hiette zoe’n ding neffens mi’j een ‘stikte deken’. Langedieke…!
*
H.Claus: "Ik dicht om deur te hebben wat de wereld vergeten het."
*
*
Woensdag (26/7):
*
Et fesien, tegere mit et Fryske Gea en de prissentaosie van oonze Wieshied uut de Biebel in et Stellingwarfs bi’j et arkje van Rink van der Velde is dus op de 24ste september. Of ha’k dat al zegd?
*
Et woord ‘verwekken’ moch ik eins niet bruken van Henk B. mar vien daor now mar zo vlogge es wat aanders veur in een zinnegien as: "Onvruchtber is et saemenspannen van de goddelozen, vuur verteert de huzen van bedriegers. Zi'j verwekken ongelok en kriegen kwaod as kiender, in heur schoot wast et bedrog."
Zi’j pottienvri’jen ongelok en kriegen kwaod as kiender… of: zi’j rotzooiden ongelok en kriegen kwaod as kiender… of ze repelden ongelok … misschien? Ik hool et -dwas a’k bin-, toch mar gewoon op verwekken, geleuf ik. Dan wee’we temeensen allemaole waor as ’t over giet.
*
Et is trouwens gien "colitus ulcerosa" kammeraod Johan mar "colitis ulcerosa", heurt tot de ‘klassieke psychosomatische syndromen’ (femilie van ziektes daor de maegezwolderi’je ok toe heurt) en wodt onderzocht d.m.v. ‘coloscopie’. Et Letiense uutaende ‘itis’ dudet trouwens meerstal op een ontsteking. Uut mien oold studenteboekien: "D’r bin een protte argementen an te voeren veur de stelling dat bi’j een angeboren of ‘constitutionele predispositie’ (bi’jglieks een bepaolde orgaangevulighied) en een persoonlikhiedsontwikkeling mit bepaolde niet-oploste keernperblemen (m.n. et onvermogen om opkropte agressie te uteren en een starke ambivalentie van ofhankelikhieds- vs. onofhankelikhiedsstrevings) him an et begin van de ziekte een fatale levenssitewaosie veurdot, waordeur et keernkonflikt verargerd wodt en waortegen de gebrukelike ofweermechanismen tekot schieten." Beterschop weenskt vanzels, want et liekt mi’j slim ongemakkelik.
*
Mit disse alderlaeste riegels uut Spreuken:
"Charme is bedrieglik en schoonhied vergiet, mar een vrouw mit ontzag veur de Heer moet prezen wodden. Mag zi'j de vruchten plokken van heur wark, maggen heur daoden in de poorten prezen wodden." is et boek ‘Wieshied uut de Biebel in et Stellingwarfs’, now 99,99% klaor. Et ienige wat nog gebeuren kan is dat d’r nog een spoonser nuumd wodden moet. Op de eerste augustus giet et toch beslist naor de drokker.
*
Ben Moudhi: Dichten is et gevuul mongen mit warkelikhied.
*
*
Deensdag (25/7):
*
Et fesien, tegere mit et Fryske Gea en de prissentaosie van oonze Wieshied uut de Biebel in et Stellingwarfs bi’j et arkje van Rink van der Velde is dus niet op de 17de mar een weke laeter op de 24ste september. Of ha’k dat al zegd?
*
Vandaege he’k wat klussies om huus henne daon en tussen de bedrieven deur he’k mi’j ok een betien verdiept in de taelfilesefie. Bi’j et Stellingwarfs he’k mi’j d’r een jaor of wat leden (alweer) zomar bovenop valen laoten en dat is mi’j aachterof toch niet zo hiel goed bekommen. We zetten nog even deur mar ik wil de kommende winter toch es weer wat ni’js anpakken. Fries, Letien of Chinees ha’k docht. Om mi’j daor wat op veur te bereiden wo’k mi’j diskeer eerst es wat in de diepere aachtergronden inwarken. De taelfilesefie is wat een ‘overkoepelende term’ as anduding van temeenste drie verschillende vorms van wiesgerige bestudering van taelverschiensels, de linguďstische filesefie, taelfilesefie in wat een ‘engere’ zin en de wiesbegeerte van de taelwetenschop. Mar ik moet mi’j eins eerst nog even deur wat antekenings van Kant zien ‘Kritiek der Urteilskraft’ henne wostelen.
*
Filesefietje:
De Schotse filesoof David Hume (1711-1776) vun dawwe d'r aachter kommen konden waorom awwe wat 'mooi vienen' (zie: 24/7 waorom is een roze mooi?). Deur generaolisaosie kuwwe dan tot kriteria kommen, neffens Hume. De filesoof Kant kende disse stelling van Hume wel mar hi'j was 't d'r niet mit iens. In Hume zien empirisme (een filesofische stroming in de 17de ieuw die him ofzette tegen et rationalisme) kon d'r best een wetenschop van 'et schone' wezen wiels Kant vun dat dat niet kon. Kant het dan ok een hiele aandere opvatting over wat filesefie eins wezen moet. Et empirisme zegt dat uutspraoken waor binnen (of wezen kunnen) op grond van erverings. Hebben pattie meensken dezelde ervering en bin ze et daorover iens dan is 't waor of zol 't waor wezen kunnen. Zo zoj' ok tot overienstemming (consensus) kommen kunnen deur de hieltied op die erverings te wiezen. Deur waorneming koj' zo tot uutspraoken die waor binnen of waor wezen kunnen. Kant zegt dat kennis niet allienig uut ervering komt. D'r moe'n neffens him ok principes wezen waordeur we oons een anspraoke op algemienhied eigen maeken kunnen. Kennis moet an veurweerden voldoen wil et kennis nuumd wodden kunnen. Die kennis kan dan goed of verkeerd wezen mar dan is 't wel kennis en gien onzin.
*
J.Greshoff: "Dichten is de muzikaole meugelikhied van et stille wezen."
*
*
Maendag (24/7):
*
Meerstal gao ‘k maendagsmorgens even flink an ’t wark mar vanmorgen moch ik uutslaopen. Nao een drok weekaende ma’k maendags altied uutslaopen. Even laeter he’k wat kleine deengies beprutst en bin mit wat aemels hiel Nederlaand even deur west.
*
Vandemiddag biwwe naor de Veenhoop west. Even de locht opsnoeven in, om en van et oolde arkje van Rink van der Velde. De locht van ‘riekke iel’ hong d’r zuver nog. Et regende mar ik wodde niet nat. Een schriever Steven S. zat daor an een taofeltien te schrieven zoas dat daor bedoeld is (wark in ‘e ark). Rink zien petret ston op ‘e schostienmaantel en rondomme laggen zien boeken op taofels en stoelen verspreided. Et was krek as wawwe even bi’j him op vesite en was hi’j even te pissen. Hi’j kon d’r zo weer inkommen, mar hi’j kwam mar niet…
De prissentaosie van oons boek ‘Wieshied’ hewwe toch naor een weke laeter verzet. ’t Zal now wezen op zaoterdagmorgen de 24ste september. Dat kwam de meersten van oons toch krek even beter uut.
*
Volgodder of volgaddertien:
Wat is de juuste volgodder: "Et aende weg dat deur mi'j lopen is" of "Et aende weg dat deur mi'j is lopen"? In et Nederlaans zol et beide wel kunnen.

De volgodder, voltooid dielwoord en dan de persoonsvorm (lopen is) wodt de 'grune volgodder' nuumd. Disse volgodder komt uut et Duuts en is in oons Nedersaksisch gebied dan ok et meerst gebrukelik. Sommige wetenschoppers numen de grune volgodder ok wel es een germanisme vanwegens die Duutse oorsprong. De volgodder, persoonsvorm en dan et voltooid dielwoord (is lopen) hiet de 'rooie volgodder' en komt in de rest van Nederland et meerste veur. Dat ja, dat is nogal makkelik, bi'j rood op ‘e hohoolderd en bi'j gruun gasgeven.
*
Vanaovend he’k mi’j nog es wat verdiept in de Esthetika I van Kant zien "Kritiek der Urteilskraft". Hoe kommen we d’r toe om een roos mooi te vienen? Et koold hebben hoeft gien filesofische onderbouwing mar een uutspraoke as "ik vien dat een mooie roos" moet filesofisch toch een plakkien vienen kunnen want ja, hoe is dit now meer as een subjektief en een privaat oordiel? … Zuuk ik even veerder uut….
*
B.Aafjes: Dichters liegen de waorhied.